خداى تعالى يكتا است و هيچ موجودى مانند او نيست . جسم يا شبح نبوده و شكل و ماده ندارد . حركت نمىكند ، در جاى خاصّى سكنى ندارد و تقسيمپذير نيست .
مكان او را احاطه نكرده و زمان او را در برنمىگيرد . . . با صفات مخلوقات كه بر مخلوق بودن آنها دلالت دارد نمىتوان او را وصف نمود . حواسّ قادر به درك او نيستند . همواره عالم ، توانا ، زنده و جاويدان است . « 12 »
در اينجا مسائلى چند پيرامون اصل توحيد متذكّر مىشويم و در خلال آن به ديدگاه علّامه در مسئله توحيد - آن گونه كه طبق نظر شيعه بيان شد - آگاهى مىيابيم .
صفات خدا در اين مورد علّامه حديثى از امام رضا ( ع ) نقل كرده كه مىفرمايد : « عقايد مردم در مسئله توحيد بر سه گونه است : نفى ، تشبيه و اثبات بدون تشبيه . عقيدهء نفى جايز نيست . عقيدهء تشبيه نيز جايز نيست زيرا خداى تبارك و تعالى مانندى ندارد و عقيدهء صحيح همان راه سوّم يعنى : اثبات بدون تشبيه است » . « 13 »
علّامه طباطبائى مىافزايد : مقصود از مذهب نفى ، نفى معناى صفات از ذات خداست همچنانكه معتزله معتقدند و مذهب تشبيه ، خدا را به چيز ديگرى تشبيه مىكند يعنى براى خدا صفتهاى محدود را اثبات مىنمايد . مقصود از مذهب اثبات بدون تشبيه آن است كه صفاتى را با اصل معانى آن براى خدا اثبات مىكند ، درحالىكه او را از ويژگىهاى صفات مخلوقات و ممكنات مبرّا مىداند . « 14 » علّامه معتقد به مذهب سوّم كه همان اعتقاد شيعه در زمينه صفات خداست ، مىباشد . « 15 » وى تأكيد مىكند كه از ضروريّات كتاب و سنّت اينست
هامش
( 12 ) - مقالات الاسلاميين : الاشعرى ، 1 / 235 ، 236 و شرح الاصول الخمر تأليف : قاضى عبد الجبار تحقيق : د . عبد الكريم عثمان ، قاهره ، انتشارات الاستقلال الكبرى ، 1965 م ، چ 1 ، ص 128 ، 131 ، 151 به بعد .
( 13 ) - تفسير البرهان : سيد هاشم بحرانى : 2 / 169 .
( 14 ) - الميزان : 7 / 41 - 42 و الملل و النحل : شهرستانى : 1 / 44 ، 103 .
( 15 ) - عقائد الاماميه : استاد محمد رضا مظفر ، ص 62 - 63 .