منزل ، وعد و وعيد ، امر به معروف و نهى از منكر » . « 7 »
در اين هنگام ميان معتزله و پيشينيان مخصوصا در مسئله صفات خدا نزاع درگرفت . شهرستانى مىگويد : « بدانكه گروه زيادى از پيشينيان صفات ازلى از قبيل : علم و قدرت و حيات و اراده و سمع و بصر و كلام و جلال و اكرام وجود و انعام و عزّت و عظمت را براى خدا اثبات نمودهاند و ميان صفات ذات و صفات فعل تفاوتى قائل نشده و هر دو را از يك قماش مىدانند . همچنين صفات خبريه مانند : « يدين » و « رجلين » را براى خدا اثبات مىكردند و اين صفات را تأويل نمىكردند جز اينكه مىگفتند : اين صفات در شرع وارد شده است لذا آنها را صفات خبريه مىناميم . و از آن رو كه معتزله صفات را نفى كرده و پيشينيان آن را اثبات مىنمودند ، پيشينيان به صفاتيه و معتزله به معطّله موسوم گرديدند . « 8 »
بعد از پيدايش معتزله ، جريان ديگرى در علم كلام بوجود آمد كه بارزترين چهره آن ابو الحسن اشعرى بود . پس از وى شيوخ اين مذهب همچون :
باقلانى ، جوينى ، غزالى ، شهرستانى و رازى و ديگران از او تبعيّت كردند . اينها دسته ديگرى از پيروان سلف بودند كه بحث در مسائل اعتقادى را جايز مىدانستند به نحوى كه با روش صحابه و تابعان و پيروان تابعان مغايرت داشت ، چرا كه صحابه و تابعان و پيروان آنان بحث در مسائل اعتقادى را حرام مىدانستند و ايمان به اعتقادات را همانطورىكه از ظاهر قرآن و سنّت نبوى برداشت مىگردد ، واجب مىدانستند . « 9 »
پس از توضيح مختصر دربارهء گروههايى كه در آن دوران ظاهر شدند ، لازم است موضع علّامه طباطبائى در قبال مسائل اعتقادى را تشريح نمائيم و استدلالهاى قرآنى ايشان در اين زمينه را ارائه دهيم تا ميزان التزام علّامه به
هامش
( 7 ) - قاضى عبد الجبّار : شرح الاصول الخمر .
( 8 ) - الملل و النحل : شهرستانى : 1 / 92 .
( 9 ) - دكتر مصطفى حلمى : قواعد المنهج السلفى و النسق الاسلامى فى مسائل الالوهيّة و العالم و الانسان عند ابن تيميّه ، قاهره : 1396 ه ، چ 1 ، ص : 91 .