شناخت آيات مكّى و مدنى فوايدى را در بردارد كه مهمترين آنها شناخت ناسخ و منسوخ است و اين وقتى ظاهر مىشود كه دو يا چند آيه از قرآن در مورد يك موضوع وارد شده و حكم در يكى از دو يا چند آيهء مخالف حكم آيه ديگر باشد . در اينجا اگر مشخص باشد كه يكى مكّى و ديگرى مدنى است مىتوان نتيجه گرفت كه آيه دوّم ناسخ آيهء اوّل است زيرا پس از آن نازل شده است . « 41 » علّامه طباطبائى از جمله فوايد مكّى و مدنى را اين نكته مىداند كه علم به مكّى و مدنى بودن سورهها و بدنبال آن علم به ترتيب نزول آنها اثر مهمى در مباحث مربوط به دعوت پيامبر و سير روحى و سياسى و اجتماعى دعوت در زمان آن حضرت و تحليل سيرهء نبوى دارد . « 42 »
دربارهء كيفيت شناخت مكّى و مدنى بعضى از علماء معتقدند كه تنها راه ممكن در اين باب روايات صحابه مىباشد . اين روش با اجتهاد و اعمال نظر در مورد روايات صحيح منافاتى ندارد . « 43 » مخصوصا اگر نسبت به تناقض و تعارض بين اخبار وارده در مورد آيات مكّى و مدنى آگاهى يابيم . « 44 » پس از آنكه علّامه طباطبائى زمان هجرت پيامبر اكرم ( ص ) را ملاك تشخيص مكّى و مدنى مىداند « 45 » متذكّر مىشود كه در تحقيق مكّى و مدنى بودن آيات به تدبّر در آيات پرداخته و به قرائن و نشانهها ( امارات ) اعتماد مىكند . پس هرگاه سياق آيات شهادت دهد به اينكه ، مضمون آيات متناسب است با آنچه در مكّه و يا در مدينه جريان داشته نتيجتا آيه به ترتيب مكّى يا مدنى است . « 46 »
هامش
( 41 ) - الاتقان : سيوطى : 1 / 36 و مناهل العرفان : زرقانى : 1 / 195 و ن . ك : علوم القرآن : منتقى ، فرج توفيق وليد و فاضل شاكر نعيمى ، بغداد ، انتشارات دار الحرية ، 1978 م ، ص : 82 .
( 42 ) - الميزان : 13 / 235 .
( 43 ) - ن . ك : مناهل العرفان : 1 / 196 به بعد و ن . ك : علوم القرآن : منتقى ؛ ص : 72 - 73 .
( 44 ) - الاتقان : 1 / 38 - 67 .
( 45 ) - قرآن در اسلام : علامه طباطبائى ، ص : 120 - 121 .
( 46 ) - الميزان : 13 / 235 .
علماء براى سورههاى مكى و مدنى ضوابطى قرار دادهاند ، همچنين با در نظر گرفتن اسلوب و سياق آيات نيز مىتوان