روايات مربوط به تفسير باطنى كه از مفسّران قديم شيعه نقل شده است را متذكّر شويم . وى بعد از تفسير آيهء :
« اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ . . . »
بر طبق ظاهر الفاظ آيه « 109 » ، روايتى از امام صادق ( ع ) ذكر كرده كه مفاد آن اينست : دربارهء معناى اين آيه از آن حضرت سؤال شد . در جواب فرمود : اين مثلى است كه خداوند براى ما اهل بيت آورده يعنى : پيغمبر و ائمه ادله خدا و آيات اويند : آياتى كه مردم بهوسيله آن راه هدايت را مىيابند . سپس خاطرنشان مىسازد كه اين روايت به مصاديق غير ظاهرى آيه اشاره مىكند . وى در اين باره مىگويد :
اين روايت از قبيل اشاره به بعضى مصاديق است و ظاهر آيه ساير انبياء ( ع ) و اوصياء و اولياء خدا را شامل مىشود . سپس مىافزايد : اين روايت ، تفسير آيه نمىباشد و تنها تطبيق آيه بر معانى باطنى است كه احتمال آن مىرود . « 110 »
3 - بعد از تفسير آيه :
« مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ »
بر طبق معناى لغوى و سياق آيات ، روايتى از ابن عباس ذكر كرده كه مفاد آن اينست : مقصود از دو دريا على ( ع ) و فاطمه ( ع ) و بين آن دو نبى اكرم ( ص ) و لؤلؤ و مرجان حسن ( ع ) و حسين ( ع ) هستند . علّامه در ذيل اين روايت ذكر مىكند كه اين تفسير نوعى تفسير باطنى است . « 111 »
4 - در آيهء :
« وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كانُوا بِآياتِنا لا يُوقِنُونَ »
. علّامه همانند قرآن از توضيح مقصود « دابّه » در آيه خوددارى كرده و معتقد است كه دابّه از نشانههاى خارقالعاده و موعود پروردگار
هامش
( 109 ) - الميزان : 15 / 125 ، نور : 35 .
( 110 ) - الميزان : 15 / 141 .
( 111 ) - الميزان : 19 / 103 و آيات : الرحمن : 19 - 22 . و براى اطلاع بيشتر ن . ك : الميزان : 17 / 70 .