يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَ هُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ ما كانُوا أَوْلِياءَهُ . . . »
از « سدى » در درّ المنثور سخنى را بدين گونه ذكر مىكند كه : « اگر طلب مغفرت كنند و به گناهان خويش اقرار نمايند ، مؤمن خواهند بود و اينكه چگونه خداوند متعال آنها را عذاب ننمايد در حالى كه ايشان طلب مغفرت نمىكنند » . « 163 »
علّامه همراه با نقد و بررسى متعرض پارهاى از گفتههاى صحابه و تابعان شده ، چرا كه وى به حجيّت آنها معتقد نيست . مثلا در ذيل بعضى روايات كه به ابن عبّاس نسبت داده شده ، در صورت صحّت انتساب ؛ به عدم حجيّت آنها اعتقاد دارد . « 164 » به ابن عبّاس نسبت داده شده كه منظور از قريه در آيهء :
« وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا يَصْنَعُونَ »
مكّه مىباشد . علّامه اين را ردّ كرده است زيرا با مضمون و سياق آيه سازگار نيست بلكه مناسبت دارد كه منظور از قريه ، مثالى كلّى بوده و به منزله مقدّمهاى براى آيات بعدى باشد كه در آن آيات از خوردنىهاى حلال و حرام و همچنين نهى از تشريع حلال و حرام بدون اذن خداوند صحبت مىشود . « 165 » همچنين آنچه از قتاده در درّ المنثور آمده را نيز ردّ نموده است . در درّ المنثور از قتاده روايت شده كه وى عهد و ميثاق در آيهء :
« الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ »
را بر عهد و پيمانهاى رايج در بين مردم تطبيق داده است . بدنبال آن مىگويد : سياق و مضمون آيه با آنچه از قتاده روايت شده مخالفت دارد و ظاهر سياق آيه دلالت بر اين دارد كه جمله :
« لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ »
عطف تفسيرى براى جملهء
« الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ »
مىباشد . ( در عطف تفسيرى
هامش
( 163 ) - الميزان : 9 / 68 ، 72 ، 84 ، انفال : 33 ، 34 ، درّ المنثور : 3 / 181 .
( 164 ) - الميزان : 13 / 142 ، كسانى كه در اين امر پيشتاز بودهاند . بغوى فرّاء در تفسير ( معالم التنزيل ) كه حاشيهاى بر تفسير خازن مىباشد ، مصر ، انتشارات التقدّم العلمى ، 1331 ه ، چ 1 ، وى گفتههاى ابن عباس ( 1 / 96 ) و ابن مسعود ( 2 / 128 ) و حسن بصرى ( 5 / 11 ) را ردّ نموده است .
براى استفاده نگاه كنيد : ( محمد ابراهيم شريف ، البغوى و منهجه فى التفسير ، دانشكدهء دار العلوم ، رسالهء فوق ليسانس ( چاپ نشده ) 1973 م ، ص 206 - 209 ) .
( 165 ) - الميزان : 12 / 362 ، نحل : 112 و مجمع البيان : 3 / 390 .