گرديده و آنچه در جائى باختصار آورده شده در جائى ديگر به تفصيل بيان شده است » . « 10 »
شايد اساس اين شيوه ، همان باشد كه قرآن كريم خود به آن اشاره مىكند كه : آيات قرآن محكمات و متشابهاتى دارد . محكمات ، امالكتاب بوده و بعنوان اصلى هستند كه به آنها رجوع مىشود ، همچنانكه قرآن - آنطور كه معروف است - به صورت تدريجى نازل شده و وجود ناسخ و منسوخ ، مطلق و مقيّد ، مجمل و مبيّن ؛ اهدافى را در رابطه با تبليغ و شيوه و روش تدريجى آن در بردارد . اين اسلوب ايجاب مىكند كه بعضى از قرآن بعضى ديگر را تفسير نمايد و يك مفهوم در مجموعهاى از آيات و مناسبتها ، تعريف و تعيين گردد . « 11 »
علّامه نه تنها از اين اسلوب زيبا و روش نمونه در تفسير دور نبوده ، بلكه آن را اساس كار خود در بيان معانى آيات قرار داده بود . « 12 » هرگاه جايگاه روايات نسبت به آيات را در نظر وى درك كنيم ، ژرفاى اين شيوه ( تفسير قرآن به قرآن ) و گستردگى استناد به آيات در تفسير الميزان را درمىيابيم . مؤلف الميزان معتقد است كه روايات براى تأكيد و تائيد مفاهيمى است كه با انضمام آيات به يكديگر و تدبر در آنها استنباط مىگردد . « 13 »
چيزى كه تفسير الميزان ، را بر تفاسير ديگر برترى مىبخشد ، اين است
هامش
( 10 ) - ابن تيميه : مقدمة فى اصول التفسير ، تحقيق : د . عدنان زرزور ، بيروت ، 1392 ، چ 2 ، ص 93 ، ابن كثير در كتاب عمدة التفسير ؛ تحقيق احمد محمد شاكر از او تبعيت كرده است . مصر 1376 ه ، 1 / 41 و سيوطى در الاتقان :
2 / 177 اين معنا را تائيد كرده است .
( 11 ) - ملاحظات و متابعات : سيد محمد باقر حكيم ، دانشكده اصول دين بغداد . براى توضيح آنچه گذشت ن . ك :
« المحكم و المتشابه فى تفسير القرآن بالقرآن » و ن . ك : الميزان : 3 / 56 - 67 . در ضمن مثالهايى در فصل اصول عقايد شيعه در ص 269 همين كتاب توضيح خواهيم داد ولى در مورد مسئله ناسخ و منسوخ و اثر آن دو در اين طريقه در هنگام بحث از موضع علّامه نسبت به نسخ توضيح خواهيم داد و در تبيين مجمل و تفسير موضوعى در ضمن مثالهايى كه ذكر خواهيم كرد و تطبيق نظرات علّامه با اين روش ، متعرّض خواهيم شد .
( 12 ) - طباطبائى ، محمّد حسين : القرآن فى الاسلام ، ترجمه : سيد احمد حسينى ، بيروت چ 1 ، 1393 ه ، ص 64 تا 68 و الميزان : 17 / 165 .
( 13 ) - ن . ك : تفسير قرآن به سنت در همين كتاب .