چيست ؟ فرمود : عقل و آزادى اسير و اينكه مسلمان به قصاص قتل كافر ، كشته نمىشود . « 19 »
علاوه بر رواياتى كه على ( ع ) از پيامبر اكرم ( ص ) نقل كرده ، روايات زيادى از خود آن حضرت نيز در تفسير آيات قرآن وارد شده است .
4 - مقايسه قرآن با تورات و انجيل در بعضى از مسائل ، مخصوصا آنچه مربوط به قصص انبياء و امّتهاى گذشته است ، قرآن اين قصص را بطور اختصار بيان كرده ، در حالى كه تورات و انجيل از آن به تفصيل ياد مىكند . تعدادى از صحابه نيز براى درك كامل اين قصّهها به افرادى از اهل كتاب كه تازهمسلمان شده بودند ، مانند : عبد اللّه بن سلام و كعب الاحبار و ديگران مراجعه مىكردند . « 20 »
پس از عصر صحابه ، دورهء تابعين كه نزد اصحاب پيامبر علم تفسير را فرا گرفته بودند آغاز گشت و افراد زيادى از تابعان بهره گرفتند . منابع تفسير در اين دوره ، عبارت بودند از : قرآن كريم ، احاديث پيامبر ( ص ) كه تابعين از اصحاب نقل مىكردند ؛ گفتار صحابه ، اجتهاد و استنباط خود تابعين و استفاده از اهل كتاب . « 21 »
در تفسير آيه :
« وَ مِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقاتِ »
از مجاهد ، روايت شده است كه : معناى « يلمزك » : « يروزك » مىباشد يعنى تو را آزمايش و امتحان مىكنند . و از قتاده نقل شده كه معناى آيه چنين است : از ايشان افرادى هستند كه در مورد صدقات ، تو را سرزنش مىكنند . « 22 »
در اواخر دورهء بنى اميّه و اوايل دورهء بنى عبّاس - كه تدوين احاديث آغاز گشت - احاديث رسول خدا ( ص ) تدوين شد و فصلى از اين احاديث را به تفسير آيات اختصاص دادند . ولى ، تأليف خاصّى كه قرآن را سوره به سوره و آيه به آيه از
هامش
( 19 ) - صحيح بخارى ، كتاب علم ، بخش كتابة العلم .
( 20 ) - براى اطلاع مراجعه كنيد : تفسير ثعالبى و تفسير خازن و تفاسير ديگر كه به طريق قصه گونه نگاشته شده است .
( 21 ) - التفسير و المفسّرون : 1 / 99 به بعد .
( 22 ) - تفسير طبرى : 14 / 302 .