از رسول خدا ( ص ) روايت شده است كه فرمود : هر كدام از شما جايگاهى در بهشت و جايگاهى در دوزخ داريد . يكى از اصحاب پرسيد : آيا به خدا توكّل نكنيم ( توكل بدون عمل ) ؟ فرمود : خير ، كار خوب انجام دهيد تا همه چيز براى شما ميسّر و آسان شود . سپس اين آيه را قرائت فرمود :
( فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى وَ أَمَّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنى وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرى )
. « 3 »
همچنين از رسول خدا ( ص ) روايت شده است كه فرمود : ما را از نماز وسطى ( نماز عصر ) بازداشتند ، خداوند خانه و قبرشان را از آتش پر كند . « 4 » اين حديث مبيّن آيهء
( حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى )
« 5 » مىباشد .
در پاسخ به اين سؤال كه آيا رسول اكرم ( ص ) همه يا بخشى از قرآن را براى صحابه تبيين فرموده است ؟ ابن تيميه در صدر كسانى است كه معتقدند :
پيامبر اكرم ( ص ) همه الفاظ و معانى قرآن را براى اصحاب خود توضيح داده است . « 6 » درحالىكه زركشى معتقد است : تفسير و تأويل تمام قرآن از صحابه براى ما نقل نشده است ، لذا ما نيز همانند آنها محتاج به تفسير و تأويل قرآن هستيم . « 7 » در حقيقت كتب حديث و روايت ، گواهى مىدهد كه رسول اكرم ( ص ) همه معانى قرآن را بيان نكرده است و اگر پيامبر ( ص ) آن را بيان فرموده بود نبايستى هيچگونه اختلافى هر چند اندك ، در بين صحابه در تفسير قرآن بيابيم .
بنابراين ، پس از رحلت پيامبر ( ص ) صحابه در فهم قرآن اختلاف كردند و با اينكه قرآن را به صورت اجمالى مىفهميدند ، آراء گوناگون عرضه داشتند ، رمز
هامش
( 3 ) - صحيح بخارى : كتاب تفسير القرآن ؛ تفسير سورهء« وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى »؛ آيات : و اللّيل : 5 - 10 .
( 4 ) - صحيح مسلم : كتاب المساجد و مواضع الصلاة ، بخش الدّليل لمن قال الصّلاة الوسطى هى صلاة العصر .
( 5 ) - البقرة : 238 .
( 6 ) - مقدّمة فى اصول التّفسير : تأليف : ابن تيميه : تحقيق : د . عدنان زر زور ؛ بيروت مؤسّسهء رسالت ، 1972 م ، چ 2 ، ص :
35 .
( 7 ) - البرهان فى علوم القرآن : تحقيق : محمّد ابو الفضل ابراهيم ، بيروت ، انتشارات دار المعرفه ؛ 1972 م ؛ 1 / 15 .