تقييد و عموم و خصوص مىباشد و از اين قبيل است : قصّه حضرت موسى و فرعون كه در بعضى از آيات بطور مختصر و در آيات ديگر به صورت مفصّل و مشروح آمده است . اجمال آيهء :
( أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ . . . )
« 13 » توسط آيه :
( حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَ ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَ الْمُنْخَنِقَةُ وَ الْمَوْقُوذَةُ . . . )
« 14 » تبيين گشته است و نيز عموم آيه :
( مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ )
« 15 » توسط آيهء
( وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ )
« 16 » تخصيص خورده است .
2 - نبى اكرم ( ص ) : اصحاب از پيامبر اكرم ( ص ) آنچه را شنيده بودند حفظ مىكردند . زيرا پيامبر ( ص ) آنچه را بر اصحاب پوشيده بود ، آشكار مىساخت . « 17 »
3 - اجتهاد : هنگامى كه اصحاب از قرآن و حديث نبوى چيزى براى فهم قرآن نمىيافتند ، به اجتهاد و رأى شخصى روى مىآوردند و در اين زمينه از نيروى فهم و ادراك خويش و وضع لغت و اسرار آن ، آشنايى با عادات عرب و اوضاع و احوال يهود در آن زمان ، استمداد مىجستند .
از ابن عبّاس نقل شده است كه تفسير آيهء :
( إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ )
اينست كه : يك سال حرمت ماه حرام را ناديده مىانگارند و جدال را جايز مىدانند و سال ديگر ، حرمت آن را پاس مىدارند . « 18 »
از ابى جحيفه روايت شده است كه گفت : از علىّ بن ابى طالب ( ع ) پرسيدم : آيا كتابى داريد ؟ فرمود : بجز كتاب خدا ، يا دركى كه به انسان داده شده يا آنچه در اين صحيفه موجود است ، كتاب ديگرى ندارم . پرسيدم : در اين صحيفه
هامش
( 13 ) - مائده : 1 .
( 14 ) - مائده : 3 .
( 15 ) - نساء : 123 .
( 16 ) - شورى : 30 .
( 17 ) - ن . ك : مثالهاى صفحات : 134 - 135 - 136 همين كتاب .
( 18 ) - تفسير طبرى : انتشارات دار النشر للجامعات المصريّه ؛ 14 / 245 و توبه : 37 .