سبحان نازل شده ، چيزىكه هست آنچه از موجودات و حوادث كه خير و جميل است ، و يا وسيله خير ، و يا ظرف براى خير است ، از بهشت آمده ، و باز هم به بهشت برمىگردد ، و آنچه از شرور است يا وسيله براى شر و يا ظرف براى شر است ، از آتش دوزخ آمده ، و دوباره به همانجا برمىگردد .
اخبارى كه مىگويد : موجودات طبيعى نامبرده از بهشت نازل شده ، و يا از جهنم آمده ، در صورتى كه ارتباطى با مسأله سعادت و شقاوت انسانها داشته باشد ، مىشود معناى صحيحى برايش تصور كرد ، چون در اينصورت با اصول قرآنى كه تا حدى مسلّم است ، منطبق مىشود ، هرچند كه اين توجيه باعث نشود كه بگوئيم هريك از آن روايات صحيح هم هست ، و مىتوان بدان اعتماد كرد ، « دقت فرمائيد » .
اينك نمونههائى از كلام خدا : آيهاى كه مسأله خدايى بودن هرچيز را ، عموميت داده ، همه چيز را از ناحيه خدا مىداند . عبارتند از آيه :
« وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ،
هيچ چيز نيست مگر آنكه نزد ما از آن خزينهها هست ، و ما نازل نمىكنيم ، مگر به اندازهاى معلوم » . « 1 » كه مىرساند تمامى اشياء عالم نزد خدا موجودند ، و به وجودى نامحدود ، و غيرمقدر با هيچ تقدير موجودند ، و تنها در هنگام نزول ، تقدير و اندازهگيرى مىشوند ، چون كلمهء
هامش
( 1 ) . سوره حجر ، آيه 21 .