يك جا و كلى كرد ؛ براى اينكه بين مردم عامى آنها و علمايشان فرق است ؛ همهشان داراى كفر حقيقى كه برگشتن آن به استضعاف نباشد نيستند ، و كفرى كه عبارت باشد از انكار توحيد و تكذيب آيات خدا ، مخصوص است به علماى آنها ؛ و مابقى مستضعف و عوامند ؛ و خداوند در بسيارى از آيات كسانى را كه كفر بورزند و آيات خداى را تكذيب كنند به خلود در آتش « 1 » تهديد كرده است . « 2 »
( * * ) مشرق و مغرب
س 1268 - چرا خداوند در عبارت « وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ » ،
« 3 » تنها به مشرق و مغرب اكتفا فرمود و از ساير جهات از قبيل شمال و جنوب نام نبرده است ؟
ج - مراد به مشرق و مغرب در اينجا مشرق و مغرب حقيقى نيست تا شامل ساير جهات نشود ، بلكه مشرق و مغرب نسبى است كه تقريبا شامل دو نيم دائرهء افق مىشود ، تنها دو نقطهء شمال و جنوب حقيقى باقى مىماند كه به همان جهت فرمود : ( هرجا رو كنيد ) ، و نفرمود : ( هرجا از مشرق و مغرب
هامش
( 1 ) . ر . ك : سوره بقره ، آيه 39 .
( 2 ) . الميزان ؛ ج 6 ص 103 و 104 . [ با تصرف ]
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 115 .