بر يك تن يعنى على عليه السّلام صحيح نمىباشد ؟
ج - پاسخش اين است كه صدق كلام موقوف بر متعدد بودن ابناء و بسيار بودن نساء و انفس نيست ، چون مقصود نهايى از اين نفرين اين است كه يكى از دو طرف با همهء نفراتش از صغير و كبير و مرد و زن براى هميشه هلاك گردد ، مفسّرين هم اتّفاق دارند و روايات هم متفقند ، تاريخ هم مؤيد است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، وقتى براى مباهله حاضر مىشد احدى جز على و فاطمه و حسنين عليهم السّلام را با خود نياورد ، پس از ناحيهء آن جناب كسى حضور به هم نرسانيد مگر دو نفس ، و دو ابن و يك زن و با آوردن اينان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، امر پروردگارش را امتثال نمود .
علاوه بر اينكه اصولا مراد از لفظ آيه امرى است ، و مصداقى كه حكم آيه به حسب خارج منطبق بر آن است امرى ديگر ، و اينبار اوّل نيست كه خداى تعالى حكم يا وعده و وعيد را كه برحسب خارج با يك نفر منطبق است بهطور دسته جمعى حكايت مىكند ، مثلا با اينكه فرد معينى زن خود را ظهار كرده بود و آيه در شأن او نازل شده بود و مىفرمايد :
« الَّذِينَ يُظاهِرُونَ مِنْكُمْ مِنْ نِسائِهِمْ ما هُنَّ أُمَّهاتِهِمْ . . . »
« 1 » ، و دربارهء شخص واحدى كه گفته بوده خدا فقير و من توانگرم ، به صورت دسته جمعى فرمود :
« لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَ
هامش
( 1 ) . سورهء مجادله ، آيهء 2 و نيز ر . ك : سورهء مجادله ، آيهء 3 .