اين گونه بحثهاى كلى و عمومى نتواند از عهدهء بيان آن برآيد « 1 »
س 1177 - حكم افراد غيرعاقل يعنى اطفال و ديوانگان و مستضعفين از نظر ثواب و عقاب در دنيا و آخرت چيست ؟
ج - افراد مذكور ثواب و عقابى بر اطاعت و معصيتشان نيست . و اگر هم در مقابل اطاعت پاداشى داده شوند از باب تشويق است ، چنان كه مؤاخذ و سياست در قبال نافرمانيشان تأديب است ، و اين معنا در همه مجتمعات حتى در مجتمع اسلامى هم امرى است مسلّم .
و در عين اينكه سعادت و شقاوت در دنيا را نتيجه امتثال و مخالفت تكليف مىداند ، بااينحال اينان را نه در امتثالشان سعيد مىداند و نه در مخالفتشان شقى . زيرا تكليفى ندارند تا با ثواب امتثال آن سعيد و با عقاب مخالفت آن شقى گردند ، اگر چه احيانا به وسيله پاداشى تشويق و با گوشمالىهائى تأديب شوند . اين حكم اسلام است نسبت به سعادت و شقاوت در دنيا .
و امّا نسبت به حيات اخروى كه دين الهى آن را اثبات نموده و مردم را نسبت به آن به دو دسته ، سعيد و شقى تقسيم نموده ، آنچه كه قرآن « 2 » شريف در اين باب ذكر فرموده مجملاتى است كه نمىتوان از آن حكم جزئيات را و اينكه مستضعفين هم سعادت و شقاوت اخروى دارند يا خير استفاده نمود .
زيرا جزئيات احوال مردم در آخرت امرى نيست كه عقل بتواند از آن سر در
هامش
( 1 ) . الميزان ؛ ج 6 ص 523 . [ با تصرف ]
( 2 ) . ر . ك : سوره توبه ، آيه 106 ؛ سوره نساء ، آيه 98 .