پس معلوم مىشود اينگونه آيات كه در سورههاى غيرمناسبى قرار گرفتهاند و ترتيب نزول آنها رعايت نشده ، به اجتهاد اصحاب در آن مواضع قرار گرفتهاند .
مؤيد اين معنا روايتى « 1 » است كه از على عليه السّلام وارد شده كه بعد از درگذشت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله قرآن را به ترتيب نزولش جمعآورى كرده است . « 2 »
س 1089 - آيا ترتيب آيات قرآنى توقيفى نيست ؟
ج - عدهء زيادى اصرار دارند بر اينكه ترتيب آيات قرآنى توقيفى است ، و آيات قرآن موجود در دست ما كه معروف است به قرآن عثمانى به دستور رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ترتيب يافته كه دستور آن جناب هم به اشارهء جبرئيل بوده است .
اين عده ظاهر رواياتى كه [ در اينباره ] ذكر شده را تأويل نموده و گفتهاند :
جمعى كه صحابه كردند جمع ترتيبى نبوده ، بلكه همان ترتيبى را كه به ياد داشتهاند در آيات و سورهها رعايت نمودهاند و آن را در مصحفى ثبت كردهاند .
و حال آنكه كيفيت جمع اوّل كه در زمان ابو بكر اتفاق افتاد ، و روايات آن را بيان مىكرد ، صريحا اين تأويل را رد مىكند .
هامش
( 1 ) . الاتقان ، ج 1 ، ص 71 .
( 2 ) . الميزان ؛ ج 12 ، ص 186 و 187 . [ با تصرف ]