اين گونه استعمالات اعتراضى نكرده است چه اگر كرده بود به ما مىرسيد . « 1 »
( * * ) عليّت ( قانون عليّت )
س 987 - آنچه كه از ظاهر آيات قرآن استفاده مىشود ، خلقت و عليّت ايجاد در عالم تنها در انحصار خداوند است ، آيا اين مطلب مستلزم بطلان قانون عليّت و معلوليت عمومى نيست ؟
و به دنبالش آيا باعث بىاعتبار شدن احكام عقلى نمىشود ؟
ج - عدهاى در اين اشتباه افتادهاند و غفلت كردهاند از اينكه آن قاعده عقلى معروفى كه شنيدهاند « براى ايجاد يك معلول محال است دو علّت مؤثر و دستاندركار باشند . » دربارهء دو علّت در عرض هم است كه نمىتوانند هردو در ايجاد تمامى ذات يك معلول توارد كنند ، و امّا آن دو علّتى كه يكى در طول ديگرى است نه تنها تواردشان بر يك معلول محال نيست بلكه هميشه همينطور است و جز آن نيست ، زيرا وقتى علتى باعث ايجاد آتش باشد قهرا همان علّت وجود آتش در يك معلول كه عبارت از حرارت است توارد كردهاند ، و اين آن تواردى كه محال است نيست ، بلكه در حقيقت توارد
هامش
( 1 ) . الميزان ؛ ج 6 ص 9 - 11 [ با تصرّف ]