اين موجود منحصرا خداى تعالى است ، هرچند موقوف بر سببهاى طبيعى نزديكش هست .
و معناى اينكه گفتيم كه : وجودش متوقف بر سببش هست اين نيست كه سبب بعد از آنكه وجود خود را از خداى تعالى گرفت به او افاضه مىكند ، بلكه معنايش اين است كه مسبّب در گرفتن وجود خود از خدا محتاج به اين است كه سببش قبلا وجود خود را گرفته باشد . « 1 »
س 989 - تأثير و نقش و جايگاه خداوند متعال در نظام عليّت و معلوليت چگونه است ؟
ج - گرچه نظام عالم خلقت با همهء عرض عريضى كه دارد محكوم به قانون علّت و معلول است و بر طبق اين قانون جريان دارد ، ليكن اين علل و اسباب خود محتاج به خداى تعالى هستند ، و از ناحيه خود استقلال ندارند ، و خلاصه خداوند با اجراى اين نظام دستبند به دست خود نزده ؛ علل و اسباب وقتى مؤثرند كه خداوند خواسته و اذن داده باشد . « 2 »
( * * ) عمل
س 990 - عمل صالح چگونه عملى را گويند ؟
هامش
( 1 ) . الميزان ؛ ج 12 ، ص 452 .
( 2 ) . الميزان ؛ ج 7 ، ص 442 .