س 976 - علوم و تصديقاتى ( مدركات ) كه ما انسانها بدون شك داراى آن هستيم بهطور كلى بر چند قسمند ؟ و آيا با روشن شدن حقيقت اين علوم و مدركات انسانها مىتوان به افراط و تفريط اشاعره و معتزله در افعال خدا پى برد ؟
ج - اين علوم بر دو قسمند : اوّل علوم و تصديقاتى كه هيچگونه ارتباطى به اعمال ما نداشته و تنها واقعياتى را كشف نموده و با خارج تطبيق مىدهد ، چه اينكه ما موجود باشيم و اعمال زندگى فردى و اجتماعى را انجام بدهيم يا نه ، مانند تصديق به اينكه عدد چهار جفت است ، و عدد يك نصف دو است ، و عالم موجود است ، و در عالم زمين ، آفتاب و ماه وجود دارد ، حال اين علوم و تصديقات يا بديهى است ، و يا نظرى منته به بداهت است .
قسم دوم علومى است عملى و تصديقاتى است اعتبارى و قراردادى كه ما خود ، آن را براى كارهاى زندگى اجتماعىمان وضع نموده و اعمال اختيارى خود را در ظرف اجتماع به آن تعليل نموده ، اراده خود را نيز مستند به آن مىكنيم اين گونه علوم از قبيل علوم قسم اوّل نيستند كه خارجيت داشته ذاتا و حقيقتا با خارج تطبيق شوند ، بلكه ما به آنها ترتيب اثر خارجى مىدهيم ، و
با علامه در الميزان ( فارسى ) — صفحة 217
مساهمون: مراد على شمس
ص٢١٧