س 889 - چرا ضلالت ابتدايى به خود بشر نسبت داده شده است و به خدا نسبت داده نمىشود ؟
ج - اينكه گفته شده ضلالت ابتدائى از ناحيهء خود بشر شروع مىشود براى اين است كه خداى تعالى بشر را ، هم از طريق فطرت و هم به وسيله دعوت انبياء هدايت كرده و راه را يادشان داده است پس اگر كسى با اين حال راه را گم مىكند خودش مىكند . « 1 »
س 890 - ارتباط هدايت و ضلالت تا چه حدودى به انسان مرتبط است ، و يا بگوييم تا چه حدودى به دخالت انسان بستگى دارد ؟
ج - [ اوّلا ] هدايت تنها و تنها از ناحيهء خداى تعالى است و احدى با او شريك نيست و جز او به هيچكس ديگرى منتسب نمىشود مگر به تبع او . « 2 »
[ ثانيا ] اين مطلب مستلزم جبر و اضطرار نيست ، كه بنده هيچ دخالتى در آن نداشته باشد بلكه مقدمات آن به اختيار خود عبد است ، همچنانكه آيهء
« وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ ،
و كسانى كه در راه ما جهاد مىكنند بهطور حتم به راههاى خود هدايتشان مىكنيم و به درستى خدا با نيكوكاران است . » « 3 » به آن اشاره نموده و افاده مىكند كه هدايت الهى طريقى است در دسترس خود
هامش
( 1 ) . الميزان ؛ ج 12 ، ص 315 .
( 2 ) . ر . ك : سورهء قصص ، آيهء 56 .
( 3 ) . سورهء عنكبوت ، آيهء 69 .