حبل اللَّه همان ارتباط با خدا است كه از طريق قرآن و پيغمبر و آلش حاصل مىشود .
درست است كه اين آيه سخن از دوستى مسلمين با يكديگر و ترك دشمنىها مىگويد ، ولى مسلّم است در صورتى كه انسان در انزوا به سر برد ، دوستى و اتحاد و اعتصام همهء گروهها به حبلاللَّه مفهومى نخواهد داشت ، و جالب اينكه قرآن در آيهء فوق ، عداوت را يك سنّت عصر جاهلى مىشمرد ، و دوستى و محبّت را از ويژگىهاى اسلام و مىفرمايد : در گذشته دشمن بوديد و امروز برادر يكديگريد . و در ذيل آيه تأكيد بيشترى بر اين معنى مىفرمايد ؛ در گذشته شما بر لب حفرهاى از آتش بوديد و خداوند شما را از آنجا برگرفت و نجات داد ، اين گونه خداوند آيات خود را بر شما آشكار مىسازد تا هدايت شويد . ( وَ كُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَانْقَذَكُمْ مِنْها ) .
اين نكته نيز شايان دقت است كه اسلام رابطهء مسلمين را با يكديگر رابطهء دوستى نمىشمرد بلكه آن را رابطهء برادرى كه نزديكترين رابطهء عاطفى دو انسان به يكديگر بر اساس مساوات و برابرى است مىداند .
بديهى است برادران پر محبت و پر جوش هرگز نمىتوانند دور از يكديگر و بى خبر از هم زندگى كنند ، حتماً با اين پيوند عاطفى نزديك در كنار هم خواهند بود .
نكتهء مهم ديگر اين كه هرگز مسائل مادى نمىتواند رمز وحدت و سبب ارتباط محكم اجتماعى باشد ، چرا كه امور مادى هميشه منشأ تنازع و اختلاف است ، تقاضاهاى مردم نامحدود ، و امور مادى محدود است . و همهء اختلافات از آن برمىخيزد ، ولى حبل اللَّه و رابطهء با خدا كه يك امر معنوى روحانى است ، مىتواند بهترين رابطهء عاطفى را ميان انسانها از هر قوم و نژاد و زبان و گروه اجتماعى برقرار سازد .
* * * در دوّمين آيه ، سخن از سرنوشت دردناك كسانى مىگويد كه از جامعه مؤمنين و مسلمين جدا مىشود و راه مستقل براى خود بر مىگزيند ، مىگويد : كسى كه بعد از
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 446
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٤٦