عَدُوِكَ فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُكْراً لِلْقُدْرَةَ عَلَيْهِ ؛ هنگامى كه بر دشمن خود پيروز شدى ، عفو را شكرانهء اين پيروزى قرار ده » . « 1 »
همين معنى به صورتهاى ديگرى وارد شده از جمله مىفرمايد : « الْعَفْوُ زَكاةُ الظَفَرِ ؛ عفو زكات پيروزى است » . « 2 »
9 - در حديثى از امام ابوالحسن ( حضرت رضا يا حضرت هادى عليهما السلام ) مىخوانيم كه فرمود : « مَا الْتَقَتَ فِئَتانِ قَطُّ الَّا نَصَرَ اللَّهُ اعْظَمَهُما عَفْواً ؛ دو گروه در ميدان نبرد در برابر هم قرار نگرفتند مگر اين كه خداوند گروهى را كه عفو بيشترى دارند پيروز كرد » . « 3 »
10 - اين بحث را با حديث ديگرى از امير مؤمنان على عليه السلام پايان مىدهيم فرمود :
« دَعِ الْانْتِقامَ فَانَّهُ مِنْ اسْوَءِ افْعالِ الْمُقْتَدِرِ ؛ انتقام جويى را رها كن كه از بدترين كارهاى افراد قدرتمند است » . « 4 »
از مجموع اين احاديث اهميت فوق العادهء عفو و گذشت و زشتى كينه توزى و انتقام روشن مىشود و بايد توجه داشت كه احاديث بسيار فزونتر است از آنچه در اينجا نوشتيم .
اقسام عفو
فضيلت عفو و گذشت و ترك انتقامجوئى به عنوان يك اصل از نظر شرع و عقل و كتاب و سنت جاى ترديد نيست اما اين بدان معنا نيست كه استثنائى نداشته باشد ، بلكه مواردى پيش مىآيد كه عفو و گذشت سبب جرأت جانيان و جسارت خاطيان مىشود به يقين هيچكس عفو و گذشت را در اين گونه موارد عفو و گذشت نمىشمرد بلكه براى حفظ نظم جامعه و نهى از منكر و پيشگيرى از تكرار جرم بايد از عفو صرف نظر كرد و به مجازات عادلانه پرداخت .
دستور قرآن مجيد در مورد مقابله به مثل در آيه 194 سوره بقره ممكن است
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، كلمات قصار ، حديث 11 .
( 2 ) . همان مدرك ، حديث 211 .
( 3 ) . بحار الانوار ، جلد 68 ، صفحه 424 ، حديث 65 .
( 4 ) . شرح غرر الحكم ، جلد 4 ، صفحه 20 ، ( حديث 5139 )