اين نكته نيز شايان دقت است كه اين گروه قسم ياد كرده بودند كه كمكهاى خود را از كسانى كه درگير ماجراى افك شدند قطع كنند ، در عين حال قرآن مىگويد قسم ياد نكنيد يعنى قسمهاى شما نسبت به چنين امورى بى اثر و بيهوده است . زيرا هيچ قسمى نسبت به كار خير پذيرفته نيست !
* * * سوّمين آيه خطاب به پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله است ، خطابى كه تكليف ديگران را نيز روشن مىسازد ، مىفرمايد : « عفو را بگير ( با آنها مدارا كن و عذرشان را بپذير ) و مردم را به كارهاى نيك دستور ده ، و از جاهلان روى بگردان ( و با آنها ستيزه جويى مكن ) ( خُذِالْعَفوُ وَ اْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ اعْرِضْ عَنِ الْجاهِلينَ ) .
اين سه دستور كه از سوى خداوند به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به عنوان يك رهبر بزرگ جامعه داده شده است همه بيانگر اهميت عفو و گذشت است ، در دستور اول توصيه به عفو مىكند . دستور دوم اشاره به اين دارد كه بيش از آنچه مردم قدرت دارند از آنها نخواهد ، و در دستور سوم بىاعتنائى نسبت به مزاحمتهاى جاهلان را توصيه مىكند كه آن نيز آميخته با نوعى عفو و گذشت است .
رهبران راستين و پويندگان راه حق همواره در مسير خود به سوى خدا و اصلاح جامعه با افراد متعصب و جاهل و لجوج روبرو مىشوند كه انواع مزاحمتها و هتك و توهين را نسبت به آنها روا مىدارند ، آيهء فوق و بسيارى ديگر از آيات قرآن مىگويد با آنها گلاويز نشويد و بهترين راه ناديده و نشنيده گرفتن كارهاى آنها است ، و تجربه نشان مىدهد كه اين كار بهترين راه براى بيدار ساختن و خاموش كردن آتش خشم و حسد و تعصب آنها است .
در حديثى آمده است كه وقتى آيهء فوق نازل شد پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به جبرئيل فرمود : منظور از اين آيه چيست ؟ و چه كارى بايد انجام دهد ؟ جبرئيل عرض كرد :
نمىدانم بايد از درگاه خداوند سؤال كنم . بار ديگر برگشت و عرض كرد : « انَّ اللَّهَ يَأمُرُكَ انْ تَعْفُوَ عَمَّنْ ظَلَمَكَ وَ تُعْطى مَنْ حَرَمَكَ وَ تَصِلْ مَنْ قَطَعَكَ ؛ خداوند به تو
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 415
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤١٥