« اذا غَضِبَ احَدُكُمْ فَلْيَتَوضَّأ ؛ هنگامى كه كسى از شما خشمگين شود وضو بگيرد » . « 1 »
از اين تعبير استفاده مىشود كه وضو گرفتن به هنگام خشم و غضب مستحب است و در فرو نشاندن آتش غضب تأثير دارد .
مرحوم علامه مجلسى در تفسير كوتاهى كه بر اين حديث نوشته است مىفرمايد :
« بعيد نيست كه منظور از وضو گرفتن در اينجا شستن دست باشد » . ولى با توجه به اين كه وضو در لسان روايات به معنى همين وضوى نماز است و به اصطلاح حقيقت شرعيه در معنى جديد شده است ، ظاهر حديث مزبور همان وضوى نماز است .
در بعضى از روايات از رسول خدا صلى الله عليه و آله علاوه بر وضو ، غسل هم وارد شده است مىفرمايد : « وَ اذا غَضِبَ احَدُكُمْ فَلَيَتَوَضَّأ وَ لْيَغْتَسِلْ فَانَّ الْغَضَبَ مِنَ النّارِ ؛ هنگامى كه كسى از شما خشمگين مىشود وضو بگيرد و غسل كند ، زيرا غضب از آتش است » ( و آتش را آب خاموش مىكند ) . « 2 »
و در تعبير ديگرى آمده است كه غضب از شيطان است ، و شيطان از آتش آفريده شده و آتش را آب خاموش مىكند ، بنابراين هنگامى كه كسى از شما خشمگين شد وضو بگيرد » . « 3 »
هرگاه امور بالا به يكديگر ضميمه شود ، و اضافه بر آنها انسان در پيامدهاى خطرناك غضب در دنيا و آخرت ، و كيفر و مجازات الهى آن بينديشد به يقين آتش غضب او هر چند شديد و سوزان باشد خاموش خواهد شد . مشكل آنجا پيدا مىشود كه انسان در همان حال و در همان صحنه بماند و هيچ تغيير و دگرگونى در وضع خود ندهد كه نجات از پيامدهاى آن ، مشكل و گاه غير ممكن مىشود .
اقسام غضب
خشم و غضب هميشه جنبهء منفى ندارد ، گاه جنبهء مثبت دارد و براى زندگى مادى و معنوى انسان ضرورى و لازم است . بنابراين مىتوان غضب را به مثبت و
هامش
( 1 ) . همان ، جلد 77 ، صفحه 312 .
( 2 ) . همان ، جلد 70 ، صفحه 272 .
( 3 ) . همان مدرك .