همان گونه كه رضاى او ثواب او است . ( نه اين كه در ذات خداوند به هنگام خشم و رضا تغيير و دگرگونى حاصل شود كه اين از صفات ممكنات است ) .
كوتاه سخن اينكه آيات و رواياتى كه سخن از غضب و سخط خدا مىگويد ، ارتباطى با خشم و غضب مخلوقين ندارد ، بلكه كيفرهايى است عادلانه كه براى تربيت انسانها مقرر شده است .
2 - خشمهاى منفى و غضبهاى ويرانگر كه در مباحث گذشته به طور كامل پيرامون آن بحث شد ، و خطرات و پيامدهاى سوء آن را دانستيم ، و انگيزهها و طرق درمان آن را نيز بررسى كرديم ، و در اينجا نيازى به توضيح بيشتر نمىبينيم .
3 - غضبهاى مثبت انسانى : اگر كسى گمان كند خداوند نيرويى در انسان بىحكمت آفريده است ، يا بعضى از نيروهاى خدا داد صرفاً جنبهء ويرانگرى دارد چنين كسى حكمت خدا را نشناخته ، و در واقع توحيد افعالى او ناقص است .
محال است عضوى در پيكر و نيروئى در درون و جان آدمى باشد ، و اثر مثبتى نداشته باشد . از جمله نيروى غضب است .
هنگامى كه انسان خشمگين مىشود ، تمام توان او بسيج مىگردد ، و گاه قدرت او چندين برابر زمان عادى و معمولى مىشود . فلسفهء وجودى اين حالت در واقع آن است كه اگر جان يا مال يا منافع ديگر انسان به خطر بيفتد بتواند حد اكثر دفاع را در برابر مهاجم داشته باشد ، و اين نعمت بسيار بزرگى است .
پرندگان يا حيوانات ديگرى را ديدهايم كه در هنگام عادى با يك اشاره فرار مىكنند ، اما زمانى كه جان خود يا فرزندان خود را در خطر ببينند ، گاه چنان مىايستند و دفاع مىكنند كه انسان را در شگفتى فرو مىبرند . گاه يك پرندهء ترسو هنگامى كه نوزاد خود را در خطر ببيند ، مانند يك عقاب حمله مىكند ، و با قوّت و قدرت مهاجم يا مهاجمين را عقب مىراند ، حتى حيوانى مانند گربه اگر در اتاق در بستهاى گرفتار شود و به او حمله كنند ، به مقابله بر مىخيزد و مبدل به حيوان بسيار خطرناك مىشود كه به روى هر انسان مهاجم پنجه مىاندازد و مانند يك حيوان درنده طرف مقابل را مجروح مىكند .
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 398
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٩٨