وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا تَحَسَّسُوا وَ لا تَناجَشُوا وَ كُونُوا عِبادَ اللَّهِ اخْواناً ؛ نسبت به يكديگر حسد نورزيد و بغض و كينه نداشته باشيد ، و در كار ديگران تحسّس و تجسّس نكنيد ، و مردم را ( با كارهاى مختلف خود ) از خود نرانيد ، و بندگان خدا و برادران دينى باشيد » .
از اين حديث به خوبى به دست مىآيد كه تجسّس همانند حسد و كينه و نفرت ، سبب دورى مردم از يكديگر و از هم پاشيدن شيرازهء اجتماع است . « 1 »
مرحوم كلينى در كتاب كافى در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله چنين نقل مىكند كه فرمودند : « يا مَعْشَرَ مَنْ اسْلَمَ بِلِسانِهِ وَ لَمْ يُسْلِمُ بِقَلْبِهِ لا تَتَّبِعُوا عَثَراتِ الْمُسْلِمينَ ، فَانّهُ مَنْ تَتَبَّعُ عَشَراتِ الْمُسْلِمينَ تَتَبَّعُ اللَّهُ عَثْرَتَهُ وَ مَنْ تَتَبَّعُ عَثْرَتَهُ يُفْضِحْهُ ؛ اى گروهى كه با زبان مسلمان شدهايد اما دل شما اسلام را نپذيرفته است ، از لغزشهاى مسلمانان جستجو مكنيد ، چرا كه هر كس تجسّس دربارهء لغزشهاى مسلمين كند ، خداوند از لغزش او جستجو خواهد كرد ، و هر كس كه خداوند از لغزش او جستجو كند ، رسوايش خواهد نمود » . « 2 »
3 - در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم كه فرمود : « تَتَبَّعُ الْعُيُوبِ مِنْ اقْبَحِ الْعُيُوبِ وَ شَرِّ السَّيِّئاتِ ؛ جستجو كردن از عيب ديگران از زشتترين عيوب و بدترين گناهان است » . « 3 »
4 - در حديث ديگرى از همان بزرگوار مىخوانيم : « مَنْ بَحَثَ عَنْ اسْرارِ غَيرِهِ اظْهَرَاللَّهُ اسْرارَهُ ؛ كسى كه از اسرار ديگران تفتيش كند ، خداوند اسرار او را بر ملا مىسازد » . « 4 »
5 - در حديث ديگرى از همان حضرت عليه السلام آمده است : « مَنْ تَتَبَّعَ خَفِيّاتِ الْعُيُوبِ حَرَّمَهُ اللَّهُ مَوَدّاتِ الْقُلُوبِ ؛ كسى كه در جستجوى عيوب پنهانى ديگران باشد خداوند او را از دوستى دلهاى مردم محروم مىسازد » . « 5 »
6 - در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام چنين مىخوانيم : كه به يكى از يارانش فرمود : « لا تَفَتَّشِ النَّاسَ عَن ادْيانِهِمْ فَتَبْقى بِلا صَدِيقٍ ؛ دربارهء عقائد مردم تفتيش نكن كه بىدوست خواهى ماند » . « 6 »
هامش
( 1 ) . همان مدرك .
( 2 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، صفحه 354 ، حديث 4 .
( 3 ) . شرح غرر ، جلد 3 ، صفحه 1386 ، حديث 4581 .
( 4 ) . همان مدرك ، جلد 5 ، صفحه 371 ، حديث 8799 .
( 5 ) . همان مدرك ، حديث 8800 .
( 6 ) . بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 253 ، حديث 109 .