در اينجا نكات مهمى است كه بايد به تحليل آنها پرداخت :
1 - پيامدها و آثار شوم سوءظن
گسترش دامنهء سوء ظن در جوامع بشرى ، آثار بسيار زيانبار و نامطلوبى دارد كه به طور اجمال بر كسى پوشيده نيست ، ولى در توضيح آن ، جهات ذيل قابل توجه است :
الف ) از ميان رفتن « اعتماد » كه مهمترين سرمايهء جامعه است ، به خاطر گسترش سوء ظن از مهمترين آثار سوء اين رذيلهء اخلاقى مىباشد كه در اخبار گذشته نيز به آن اشاره شده بود ، از جمله اين كه مىفرمود : « بدترين مردم كسى است كه به خاطر سوءظن به هيچ كس اعتماد ندارد ، و به خاطر اعمال بدش كسى به او اعتماد نمىكند » .
در جامعهاى كه بىاعتمادى حكمفرما است ، همدلى ، همكارى و تعاون وجود ندارد و آثار و بركات زندگى دستهجمعى از ميان مىرود .
در حديثى از امام على عليه السلام مىخوانيم : « مَنْ سائَتْ ظُنُونُه اعْتَقَدَ الْخِيانَةَ بِمَنْ لا يَخُونُه ؛ كسى كه بدگمان باشد نسبت به كسى كه به او خيانتى نكرده بدبين مىشود و او را خائن مىپندارد » . « 1 »
ب ) سوءظن آرامش جامعه را بر هم مىزند ، همان گونه كه آرامش روح صاحبان اين رذيلهء اخلاقى را بر هم مىزند ، كسى كه سوءظن دارد ، از همه وحشت دارد و گاه تصور مىكند كه همه بر ضد او گام بر مىدارند و دائماً بايد حالت دفاعى به خود بگيرد .
ج ) اضافه بر اين در بسيارى از موارد به دنبال سوءظن خود حركت مىكند و حادثه مىآفريند ، و گاه حتى به خونريزى منتهى مىشود . مخصوصاً در مواردى كه افراد ، سوءظنّى به نواميس خود پيدا كنند ، يا گمان كنند كه ديگران در پى اموال يا
هامش
( 1 ) . غرر الحكم ، حديث 8837 .