فطرت پاك نخستين منحرف شود ، به جدل روى مىآورد ، و با سخنان باطل و تعصب آلودش در برابر حق مىايستد و راه هدايت را به روى خود مىبندد و اين بزرگترين بلاى جان او در طول تاريخ است .
* * * در سومين آيه ضمن تعريف روشنى از مجادلهء باطل ، سرنوشت مجادلهكنندگان را بيان مىكند و مىفرمايد : بعضى از مردم بدون هيچ علم و دانشى به مجادله دربارهء خدا بر مىخيزند و از هر شيطان متمرّدى پيروى مىكنند ( وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِىاللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ ) .
گرچه براى اين آيه شأن نزولى نقل كردهاند و جمعى از مفسران گفتهاند دربارهء نضربن حارث كه از مشركان لجوج و متعصب بود ، نازل شده كه دربارهء قرآن سخنان واهى مىگفت ، و فرشتگان را دختران خدا مىپنداشت ، ولى پيدا است كه مفهوم آيه عموميت دارد ، و تمام كسانى را كه بدون علم و آگاهى و تنها از روى تعصب و لجاجت بحث و جدل مىكنند شامل مىشود .
جالب اين كه در آخر اين آيه مجادله كنندگان را پيرو هر شيطان متمردى شمرده و اين تعبير نشان مىدهد جدال به باطل ، راه شيطان است ، بلكه هر شيطانى در مجادله كنندگان نفوذ مىكند ، و آنها را به راه خود مىكشاند .
توصيف شيطان به « مَرِيدٍ » ( يعنى متمرّد ) بيانگر اين حقيقت است كه مجادلهكنندگان در صف متمردان و سركشان در مقابل حق قرار دارند . « 1 »
و منظور از جملهء يجادل فى اللّه ، اين است كه دربارهء صفتى از صفات خدا يا اصل وجود خداوند ، يا قدرت و علمش ، يا كارهاى او به مجادله بر مىخيزد و به هر حال مذمت شديد جدال به باطل از اين آيه به خوبى روشن مىشود .
هامش
( 1 ) . مريد از ماده مرد ( بر وزن مرد ) به معنى طغيان و بيگانگى كامل از حق است و در اصل به معنى برهنگى و تجرد آمده ، به همين جهت به پسرانى كه هنوز موى صورتشان نروييده امرد گفته مىشود ، و شجرةٌ مَرْداء به معنى درختى است كه هيچ برگ ندارد و متمرد و مارد به معنى شخص سركش است كه به طور كامل از اطاعت فرمان خارج شده است .