پايبندى مسلمين به عهد و پيمانها
پيشرفت سريع اسلام در قرنهاى نخستين براى همهء مورخان شرق و غرب مايهء شگفتى است ولى اگر به علل و عوامل آن درست بينديشيم به آسانى مىتوان به رمز و راز آن پيشرفت سريع و برقآساى پى برد .
به يقين يكى از علل آن ، پايبندى لشكر اسلام به پيمانهايشان بود ، چيزى كه قرآن مجيد و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله بارها بر آن تكيه داشتند ، اين مسأله به قدرى براى آنها اهميت داشت كه حاضر بودند بسيارى از پيروزىهاى زودگذر را فداى آن كنند .
قانون مهم « امان » كه در دستورات اسلامى آمده است بر اين معنا تأكيد دارد كه هر كدام از سربازان اسلام در هر رتبهاى كه باشند مىتوانند به بعضى از افراد دشمن موقتاً امان دهند و تمام سربازان اسلام موظّفند كه نسبت به آن همچون يك عهدنامه قطعى وفادار باشند .
نمونههاى زيادى از آن را مىتوان در تاريخ اسلام مشاهده كرد از جمله :
1 - ياقوت حموى در معجم البلدان دربارهء فتح شهر سُهْرياج « 1 » داستان عجيبى نقل مىكند كه در زمان يكى از خلفا لشكرى به آنجا اعزام شد يكى از بزرگان لشكر مىگويد ما تصميم گرفته بوديم يك روز شهر را فتح كنيم ( چون عِدّه و عُدّه به اندازهء كافى داشتيم ) در ابتدا جنگى در ميان اهل شهر و لشكريان اسلام در گرفت سپس لشكر براى تجديد قوا به پايگاه خود برگشتند تنها يكى از افراد جنگجو كه از بردگان بود در اطراف شهر باقى مانده بود آنها از او امان خواستند او امان نامهاى نوشت و به تيرى بست و به سوى آنها پرتاب كرد هنگامى كه لشكر اسلام براى ادامهء نبرد به اطراف شهر بازگشت صحنهء عجيبى را ديدند ، و آن اين كه مشاهده كردند آنها درِ شهر را باز كردهاند و از در قلعه خارج شده و كاغذى به دست دارند كه نشان مىدهد امان نامهاى است از سوى يكى از لشكريان اسلام و از آنها خواستند كه امان نامه را
هامش
( 1 ) . در مركز بخش بوانات فارس قصبهاى وجود دارد بنام سوريان كه ظاهراً همان سُهْرياج باشد زيرا در معجم البلدان در ذيل همين داستان نام فارسى آن را سوريانج ذكر كرده است ( كه مخفف آن سوريان مىباشد ) .