ولى با اين همه عهد و پيمان ، گروهى از مشركان را كه نسبت به پيمان خود پايبند و وفادار بودند محترم مىشمرد ، و به آنان تا پايان مدت پيمانشان مهلت مىدهد .
هنگامى كه استثناء اين گروه را در كنار لحن شديد آيات آغاز سورهء توبه نگاه مىكنيم به اهميت وفاى به عهد در اسلام آشنا مىشويم و در ضمن اين استثناء نشان مىدهد كه اگر پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله عهد و پيمان گروههاى ديگرى را الغا فرمود ، تنها به اين دليل بوده است كه پيمان شكنى را آنان آغاز كردهاند ، و گرنه دليلى نداشت كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ميان آنها و ديگران فرقى بگذارد .
در آن روز چهار موضوع به وسيله على عليه السلام به همهء مردم در مراسم حج اعلام شد :
1 - الغاى پيمانهاى مشركان پيمان شكن .
2 - عدم حق شركت مشركان در مراسم حج در سال آينده .
3 - ممنوع بودن ورود مشركان به خانهء خدا .
4 - ممنوع بودن طواف افراد عريان و برهنه ، كه در آن زمان در ميان عدهاى معمول بود .
به هر حال با توجه به اين كه اين ماجرا بعد از فتح مكه واقع شد و مسلمانان بر تمام آن منطقه سلطه داشتند ، و هيچ قدرتى توان مقابله با آنها را نداشت و در عين حال پيمان گروهى از مشركان ، محترم شمرده شد روشن مىشود كه مسألهء وفاى به عهد در هيچ شرايطى قابل اغماض و انكار نيست . « 1 »
جالب اين كه مدت پيمان اين گروه ( كه طايفهء بنى خزيمه بودند ) ده سال از صلح حديبيه بود ، كه در آن زمان حد اقل هفت سال از آن باقى مانده بود ، و مسلمين پيمان آنها را تا پايان آن مدت تحمل كردند ، با اين كه مسأله شرك و موضع شديدى كه اسلام در برابر آن داشت ، چيزى بود كه مىبايست قاعدتاً در آن تحمل نشود .
* * *
هامش
( 1 ) . شرح بيشتر پيرامون تفسير آيات نخستين سورهء برائت را در جلد نهم پيام قرآن صفحه 288 به بعد مطالعه كنيد .