در چهارمين آيه بعد از آنكه از گروهى از اهل كتاب كه رعايت امانت نمىكنند نكوهش به عمل آورده مىافزايد : آرى كسى كه به پيمان خود وفا كند و پرهيزكارى پيشه نمايد ( خدا او را دوست دارد ) چرا كه خداوند پرهيزكاران را دوست مىدارد .
( بَلى مَنْ اوفى بِعَهْدِهِ وَ اتَّقى فَانَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ ) .
در اينجا وفاى به عهد همرديف تقوا شمرده شده ، تقوايى كه بهترين زاد و توشهء انسان در قيامت و سبب ورود در بهشت و معيار شخصيت و مقام انسان در پيشگاه خدا است .
اين تعبير نشان مىدهد كه وفاى به عهد يكى از شاخههاى مهم تقوا است و تعبير آيه دربارهء اين دو از قبيل ذكر عام بعد از ذكر خاص است .
* * * در پنجمين آيهء مورد بحث سخن از احترام گذاردن به پيمانهايى است كه مسلمين با مشركين داشتند ، و دستور مىدهد مادام كه آنها به پيمانشان وفادار باشند شما نيز پيمان شكنى نكنيد ( هر چند طرف مقابل شما جماعت مشرك باشد ) مىفرمايد : ( اعلام برائت از مشركين براى همه آنها است ) مگر كسانى از مشركان كه با آنها عهد بستيد و در حق شما چيزى از آن نكاستند ، و احدى را بر ضد شما تقويت نكردند ، پيمان آنها را تا پايان مدّتشان محترم بشمريد ، زيرا خداوند پرهيزكاران را دوست دارد » . ( الّا الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكينِ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئاً وَ لَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ احداً فَاتِمُّوا الَيْهِمْ عَهْدَهُمْ الى مُدَّتِهِمْ انَّ اللَّهَ يُحِبُّ المُتَّقينَ ) .
مىدانيم در مراسم برائت از مشركان كه در سال نهم هجرت و بعد از فتح مكه و استقرار اسلام و استقرار مسلمين در سرزمين حجاز ثابت شد ، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله دستور داد كه على عليه السلام در مراسم حج آيات نخستين سورهء برائت را در برابر همه بخواند ، و اعلام كند كه همهء مشركان بايد تكليف خود را تا چهار ماه روشن كنند ، يا آئين بتپرستى را رها كرده و در سايه توحيد اسلامى قرار گيرند ، و يا از ورود به مسجد الحرام خوددارى كنند ، و اگر پس از انقضاء چهار ماه ، دست از بتپرستى نكشند ، آمادهء پيكار گردند .
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 248
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٤٨