متعددى است كه منابع مختلف اسلامى از معصومين عليهما السلام نقل شده است .
در حديث معروفى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : « لَيْسَ شَىْءٌ مِمَّا حَرَّمَ اللَّهُ الَّا وَقَدْ احَلَّهُ لِمَنِ اضْطُرَّ الَيْهِ ؛ هيچ حرامى الهى نيست مگر اين كه خداوند آن را براى كسى كه مضطر شده است حلال فرموده » . « 1 »
2 - از حضرت على عليه السلام نقل شده است كه مىگويد رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : « احْلِفْ بِاللَّهِ كاذِباً وَ نَجِّ اخاكَ مِنَ القَتْلِ ؛ سوگند دروغ به نام خدا ياد كن و برادرت را از كشته شدن ( به ناحق ) نجات ده » . « 2 »
3 - در حديث ديگرى از همان حضرت صلى الله عليه و آله آمده است كه فرمود : « كُلُّ الْكِذْبِ يَكْتُبُ عَلى إبنِ آدَمِ الّا رَجُلٌ كَذَبَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ يُصْلِحُ بَيْنَهُما ؛ هر دروغى در نامهء عمل انسان نوشته مىشود ، مگر كسى كه دروغ در ميان دو نفر بگويد تا ميان آن دو صلح برقرار گردد » . « 3 »
4 - در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام آمده است : « الْكِذبُ مَذُمُومٌ الّا فِى امْرَيْنِ دَفْعُ شَرِّ الْظَّلَمَةِ وَ اصْلاحُ ذاتِ الْبَيْنِ ؛ دروغ نكوهيده است مگر در دو چيز ، دفع شر ظالمان و اصلاح ذات البين » . « 4 »
5 - در حديث ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله چنين نقل شده است : « كُلُّ الْكِذْبِ مَكْتُوبٌ كِذْباً لا مَحالَةَ الَّا انْ يَكْذِبُ الرَّجُلُ فِى الْحَرْبِ فَانَّ الْحَرْبَ خُدْعَةٌ اوْ يَكُونُ بَيْنَ رَجُلَيْنِ شَخناءٌ فَيُصْلِحُ بَيْنَهُما اوْ يُحَدِّثُ امْرَأَتَهُ يُرْضِيها ؛ تمام دروغها حتماً دروغ نوشته مىشود ، مگر اين كه انسان در جنگ دروغ بگويد ، زيرا ( يكى از طرق پيروزى در ) جنگ فريب ( دشمن ) است ، يا در ميان دو نفر كينه و عدواتى باشد و او ( به وسيله دروغ ) ميان آنها صلح و آشتى برقرار سازد ، يا با همسرش سخن مىگويد ( كه واقعيت ندارد ) به خاطر اين كه او را راضى كند » . « 5 »
منظور از جمله اخير اين نيست كه انسان هر چه بخواهد به همسرش دروغ بگويد بلكه ناظر به مواردى است كه همسر انسان توقّعات نابجايى دارد ، كه در
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 101 ، صفحه 284 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، جلد 16 ، صفحه 134 ، ( حديث 4 باب 12 از كتاب الايمان ) .
( 3 ) . المحجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحه 245 .
( 4 ) . بحار الانوار ، جلد 69 ، صفحه 263 .
( 5 ) . المحجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحه 245 .