الْقَريبَ ؛ از دوستى با دروغگو بپرهيز كه مانند سراب است ، دور را در نظر تو نزديك ، و نزديك را دور مىسازد » . ( و تو را گمراه مىكند ) . « 1 »
* * * از روايات بالا به خوبى استفاده مىشود كه دروغ سرچشمهء انواع گناهان و متزلزل كنندهء اركان ايمان و بدترين سخنان و دعوت كنندهء به انواع معاصى و شاخهاى از شاخههاى نفاق و پاره كنندهء رشتههاى اعتماد و اتّحاد است ، و دربارهء كمتر گناهى اين همه نكوهش و مذمّت ديده مىشود .
* * * در اينجا نكات مهمى باقى مانده است كه به طور فشرده به آن مىپردازيم :
1 - آثار زيان بار دروغ
گرچه آيات و رواياتى كه در بالا آمد به قدر كافى پرده از روى اين مسأله برداشت ، ولى اهميت موضوع تحليلهاى بيشترى را در اينجا مىطلبد .
نخستين اثر زيان بار دروغ رسوايى و بىآبرويى و از دست دادن پايگاه اجتماعى و اعتماد مردم است .
ضرب المثل معروفى مىگويد : دروغگو حافظه ندارد ، و تجربيات نشان مىدهد كه دروغ بودن يك سخن را براى مدت طولانى نمىتوان پنهان داشت اگر مسألهء بىاهميتى باشد ممكن است فراموش شود ، ولى اگر مسألهء مهمى باشد سرانجام واقعيتها خود را نشان مىدهد و راز دروغگو فاش مىشود ، نه به خاطر اين كه دروغگو حافظه ندارد ، بلكه به خاطر اين كه دروغ چيزى نيست كه آن را بتوان به حافظه سپرد زيرا يك حادثه كه واقع مىشود ارتباط زيادى به حوادث اطراف خود
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، كلمات قصار ، كلمهء 38 .