و آثار زيانبار ديگرى كه با دقت در زندگى دروغگويان مىتوان به آن پى برد .
اضافه بر اين آثار كه جنبهء اجتماعى دارد ، پيامدهاى سوء معنوى نيز بر دروغ مترتب مىشود كه در روايات اسلامى به آن اشاره شده است . از جمله اين كه :
فرشتگان از انسان دور مىشوند همان گونه كه قبلًا در حديثى از امام على بن موسى الرّضا عليه السلام خوانديم : « اذا كَذِبَ الْعَبْدُ كِذْبَةً تَباعَدَ المَلَكُ مِنْهُ مَسيرَةَ ميلٍ مِنْ نَتِنِ ماجاءَبِهُ ؛ هنگامى كه انسان دروغى بگويد فرشته از او دور مىشود به اندازهء يك ميل به خاطر بوى بدى كه از عمل او برمىخيزد » . « 1 »
ديگر اين كه دروغ انسان را از نماز شب محروم مىسازد ، در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم « انَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ الْكِذْبَةَ فَيُحرَمُ بِها صَلاةَ الْلَيْلِ ، فَاذا حُرِمَ صَلاةُ اللَيْلِ حُرِمَ بِها الرِّزْقُ ؛ گاه انسان دروغى مىگويد و از نماز شب محروم مىشود ، و هنگامى كه از نماز شب محروم مىشود از روزى ( وسيع ) محروم مىگردد » . « 2 »
ديگر اين كه دروغ گفتن باعث عدم قبولى بعضى از عبادات مىشود همان گونه كه دربارهء روزه داران آمده است در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه فرمود :
« فَاذا صُمْتُمْ فَاحْفَظُوا الْسِنَتَكُمْ عَنِ الْكِذْبِ وَ غَضُّوا ابْصارَكُمْ ؛ هنگامى كه روزه مىگيريد زبان را از دروغ حفظ كنيد ، و چشمان خود را ( از نگاه گناه آلود ) فرو گيريد » . « 3 »
اين حديث دليل بر آن است كه اين گونه اعمال از ارزش روزه مىكاهد .
ديگر اين كه دروغ گفتن گاه سبب مىشود كه بركات الهى از انسان قطع گردد ، چنان كه در حديثى از امام على بن موسى الرضا عليه السلام مىخوانيم : « اذا كَذِبَ الْوُلاةُ حُبِسَ الْمَطَرُ ؛ هنگامى كه زمامداران دروغ بگويند باران قطع مىشود » . « 4 »
بعضى آثار براى دروغ در روايات آمده كه هم ممكن است جنبهء معنوى داشته باشد هم جنبهء اجتماعى و ظاهرى ، از جمله از روايات متعددى استفاده مىشود كه دروغ از روزى انسان مىكاهد و سبب فقر و تنگدستى مىشود .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، جلد 6 ، صفحه 357 .
( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 69 ، صفحه 260 .
( 3 ) . وسائل الشيعه ، جلد 7 ، صفحه 119 ، حديث 13 .
( 4 ) . مسند الامام الرضا عليه السلام ، جلد 1 ، صفحه 280 .