ساير اعمال و رفتار او سرايت مىكند و از او منافقى تمام عيار مىسازد .
در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام آمده است كه فرمود : « الْكِذْبُ يُؤَدِّى الَى النَّفاقِ ؛ دروغ انسان رابه نفاق مىكشاند » . « 1 »
پنجمين اثر زيان بار آن اين است اگر كسى شايستگىها و لياقتهاى فراوانى داشته باشد كه بتوان از آن در پيش برد اهداف اجتماعى بهرهگيرى فراوان كرد ولى دروغگو باشد ، كسى نمىتواند از آن شايستگىها بهره بگيرد ، چرا كه انسان در برابر او در هر قدم مواجه با شك و ترديد مىشود .
به همين دليل در بعضى از روايات اسلامى دروغ گو با مرده يكسان شمرده شده است ، مىفرمايد : « الْكَذَّابُ وَ الْمَيّتُ سَواءٌ فَانَّ فَضيلَةَ الْحَىِّ عَلَى الْمَيّتِ الثِّقَةُ بِهِ ، فَاذا لَمْ يُوْثَقُ بِكلامِهِ بَطَلَتْ حَياتُهُ ؛ دروغگو با مرده برابر است زيرا فضيلت زنده بر مرده اعتمادى است كه انسان به او دارد و هنگامى كه به سخن كسى كه ( به خاطر دروغگوبودنش ) اعتمادى نباشد گويى زندگى او باطل شده است » .
ششمين پيامد زيانبارش اين است كه انسان با استفاده از ابزار دروغ مىتواند كارهاى زشت ديگرى انجام دهد ، حسود و كينه توز و بخيل هر كدام به وسيلهء دورغ مىتوانند حسد يا كينه يا بخل خود را اعمال نمايند و همچنين در مورد بسيارى از گناهان ديگر ، مثلًا هنگامى كه كسى از او تقاضاى وام مىكند به دروغ مىگويد من خودم امروز براى زندگى وام گرفتم ، يا هنگامى كه براى معرفى شخصى به او مراجعه مىكنند به خاطر حسد و كينهتوزيش مىگويد آن شخص آدم بىاعتبارى است ، در حالى كه در واقع مرد معتبرى است .
هفتمين اثر زيانبار آن كه در علوم و دانشها ظاهر مىگردد اين است كه اگر افراد محققى در يك يا چند مورد دروغ بگويند تمام تحقيقات و كتابهاى علمى خود را از اعتبار مىاندازند ، و اگر اين عمل شيوع پيدا كند اعتمادى بر تحقيقات و علوم ديگران باقى نخواهد ماند و كاروان علم و دانش بشرى متوقف مىشود .
هامش
( 1 ) . شرح غرر الحكم ، جلد 1 ، صفحه 310 .