پيامبر صلى الله عليه و آله نيست ) ما كسانى را كه پيش از آنان بودند نيز آزموديم و بايد علم خداوند در مورد كسانى كه راست مىگويند و آنها كه دروغ مىگويند ، تحقق يابد ( و واقعيت عينى به خود بگيرد ) ، ( وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهُمْ فَلَيَعَلَمَّنَ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبينَ ) .
شك نيست كه ياران پيامبر صلى الله عليه و آله در برابر آزمونهاى سختى قرار گرفتند كه يكى از مهمترين آنها آزمون هجرت بود . هجرت يعنى به هم زدن خانه و لانهء خود و چشمپوشى از وطن مألوف و تمام تعلّقاتى كه انسان در وطن دارد ، و انتقال يافتن به نقطهاى كه بايد همه چيز را از صفر شروع كند ، و در ميان انواع محروميتها زندگى نمايد ، و در صورتى كه زن و فرزند او با او هماهنگ در هجرت نباشند مشكل به مراتب بيشتر مىشود .
قرآن به ياران پيامبر صلى الله عليه و آله هشدار مىدهد كه اين يك امتحان بزرگ الهى است ( در مكه بمانيد تحت شكنجههاى دشمنان هستيد و به مدينه برويد گرفتار محروميتهايى مىشويد ) تصوّر نكنيد اين آزمون بزرگ و آزمونهاى ديگرى همچون جهاد و شنيدن و ديدن ناملايمات از دشمن منحصر به شما است ، ما همهء پيشينيان را احترام كرديم ، اساساً زندگى دنيا بر پايه آزمون قرار دارد ، و اين جهان ميدان آزمايش بزرگ است خدا مىخواهد صادقان و راستگويان در ادّعاى ايمان از دروغگويان شناخته شوند .
در واقع در اينجا صدق و راستى به عنوان نشانهء ايمان و دروغ نشانهء نفاق و كفر معرفى شده .
البته صدق و كذب در اينجا صدق و كذب در عمل است نه در سخن ، عملى كه هماهنگ با ادعاهاى قبلى انسان و خط مشى اجتماعى او باشد صدق است ، و عمل ناهماهنگ كذب است . و البته صدق و كذب در عمل با گفتار ، ريشههاى مشتركى دارند ، زيرا صدق بيان حقيقت است و كذب بيان عكس آن است ، اين تبيين گاه به وسيلهء سخن و گاه به وسيلهء عمل ظاهر مىشود .
از مجموع آيات بالا اهميت فوق العادهء صدق و راستى به عنوان يك فضيلت كه
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 207
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٧