درست نمىشود تا زبانش به درستى گرايد » . « 1 » نيز اشاره به همين معنى مىكند .
از اين حديث استفاده مىشود كه حتى ايمان كامل پس از صدق و راستى و اصلاح گفتار حاصل مىگردد ، و آنها كه زبانى آلوده به دروغ دارند ، از ايمان كامل بىبهره خواهند بود .
* * * در پنجمين آيه بعد از اشاره به وضع نامطلوب منافقان و دوگانگى آنها در سخن و عمل و ترس و وحشت عجيبشان در مسألهء جهاد ، جهادى كه مايهء عزّت و آبرو است ، مىفرمايد : آنها قبل از آن كه فرمان جهاد نازل شود مىگفتند ما اطاعت مىكنيم و سخن به نيكى مىگوييم ، اما هنگامى كه كار محكم مىشد و فرمان جهاد قطعى مىگشت عدم صداقت خود را در اين سخن آشكار مىساختند ، در حالى كه اگر راست مىگفتند ( و از درِ صدق و صفا در مىآمدند ) براى آنها بهتر بود ( طاعَةٌ وَقَولٌ مَعْرُوفٌ فَاذا عَزَمَ الْأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَكانَ خَيراًلَهُمْ ) .
اين تعبير نشان مىدهد كه دروغگويى يكى از نشانههاى منافقان است ؛ قبل از آن كه ميدان عمل فرا رسد ، همه گونه وعده مىدهند ، ولى به هنگام عمل عدم صداقت و دروغشان آشكار مىشود ، و در واقع اين رذيلهء اخلاقى ( دروغ ) دريچهاى است به سوى نفاق . « 2 »
* * * در ششمين آيهء مورد بحث بعد از آن كه اعلام مىكند كه آزمايش الهى قطعى است و شامل همگان مىشود ، مىافزايد ( اين آيه آزمايش مخصوص اصحاب
هامش
( 1 ) . المحجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحه 193 .
( 2 ) . در تفسير جملهء اول آيه ( طاعة و قول معروف ) مفسران احتمالات زيادى دادهاند كه برخاسته از تركيب و اعراب جمله است . آيا خبر در جملهء بالا محذوف است يا مبتدا و در هر دو صورت محذوف چيست ؟ آنچه ما در بالا آورديم ، يكى از روشنترين احتمالات آيه است . براى اطلاع بيشتر مىتوانيد به تفسير مجمع البيان و ابو الفتوح رازى و تفسير كبير فخر رازى ذيل آيهء فوق مراجعه فرماييد .