« كَيْفَ مُداعَبَةُ بَعْضِكُمْ بَعْضاً ؛ چگونه شما با يكديگر شوخى مىكنيد » ؟
او پاسخ گفت : بسيار كم .
امام فرمود : « فَلا تَفْعَلُوا فَانَّ الْمُداعَبَةَ مِنْ حُسْنِ الْخُلْقِ ، وَ انَّكَ لَتُدْخِلُ بِها السُّرُورَ عَلى اخِيكَ وَ لَقَدْ كانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله يُداعِبُ الرَّجُلَ يُرِيدُ انْ يَسُرَّهُ ؛ اين كار را نكنيد ( و مزاح را ترك نگوييد ) زيرا مزاح شاخهاى از حسن خلق است ، و به وسيلهء آن شادى در دل برادر مؤمن خود وارد مىكنى و پيامبر صلى الله عليه و آله با افرادى شوخى مىكرد ، تا آنها را خوشحال كند » . « 1 »
3 - در حديث ديگرى از همان امام عليه السلام مىخوانيم كه فرمود : « ما مِنْ مُؤْمِنٍ الَّا وَ فِيهِ دُعابَةٌ ، قُلْتُ وَ مَا الدُّعابَةُ قالَ الْمَزاحُ ؛ هيچ مؤمنى نيست مگر اين كه در او دعابه وجود دارد ، راوى مىگويد : سؤال كردم دعابه چيست ؟ فرمود : مزاح است » . « 2 »
از اين تعبير استفاده مىشود مؤمنان نبايد خشك باشند ، و يكى از شاخههاى حسن خلق مزاحهاى حساب شده و توأم با تقوا است .
4 - از روايات استفاده مىشود كه گاه پيشوايان معصوم عليهما السلام ديگران را تشويق مىكردند كه در مجلس آنها مزاح كنند و مايهء ادخال السّرور گردند . مرحوم « كلينى » در كتاب « كافى » در حديثى نقل مىكند ، كه يك نفر اعرابى بود كه گاه خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله مىآمد و هديهاى مىآورد ، سپس عرض مىكرد : پول هديه ما را محبت فرمائيد . پيامبر صلى الله عليه و آله مىخنديد . و لذا گاهى كه حضرت اندوهگين مىشد ، مىفرمود :
اعرابى كجا است اى كاش مىآمد . « 3 »
5 - در احاديث ، نمونههايى از مزاحهاى پيامبر صلى الله عليه و آله به افراد ديده مىشود كه در نوع خود جالب و آموزنده است از جمله در حديثى داريم كه : زنى به نام « امّ ايمن » خدمت پيامبر عليه السلام آمده عرض كرد : همسرم از شما دعوت كرده ، فرمود : همسرت كيست ، همان كسى كه در چشمش سفيدى است . زن عرض كرد به خدا سوگند چشم او سفيد نيست ، فرمود : من مىدانم كه در چشم او سفيدى است ، عرض كرد :
« لا وَاللَّهِ ؛ نه به خدا سوگند » . فرمود : « هر كسى در چشمانش سفيدى ( و سياهى ) است » . « 4 »
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، صفحه 663 ، حديث 3 .
( 2 ) . همان ، حديث 2 .
( 3 ) . همان ، حديث 1 .
( 4 ) . تنبيه الخواطر ، جلد 1 ، صفحه 112 .