در برابر اين احاديث ، احاديث فراوانى وارد شده كه از مزاح نهى مىكند از جمله :
1 - در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : « ايَّاكُمْ وَ الْمَزاحَ فَانَّهُ يَذْهَبُ بِماءِ الْوَجْهِ وَ مَهابَةِ الرِّجالِ ؛ از مزاح بپرهيزيد كه آبرو و ابهّت انسان را مىبرد » . « 1 »
2 - باز در حديث ديگرى از همان حضرت مىخوانيم : « اذا احْبَبْتَ رَجُلًا فَلا تُمازِحْهُ وَ لا تُمارِهِ ؛ هنگامى كه كسى را دوست داشتى مزاح با او مكن و جرّ و بحث با او منما » . « 2 »
3 - در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام آمده است كه فرمود : « ايَّاكُمْ وَ الْمَزاحَ فَانَّهُ يَجُرُّ السَّخِيمَةَ وَ يُورِثُ الضَّغِينَةَ وَ هُوَ السَّبُّ الْاصْغَرُ ؛ از مزاح بپرهيزيد كه سبب كينه و عداوت است ، و دشنام كوچك محسوب مىشود » . « 3 »
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه فرمود : « لا تُمازِحْ فَيُجْتَرَءُ عَلَيْكَ ؛ مزاح مكن كه افراد بر تو جرى و جسور نمىشوند » . « 4 »
* * * بنابر آنچه در اين روايات كوتاه و پر معنى آمده است ، مزاح مىتواند آبرو و شخصيت انسان را بر باد دهد ، سبب عداوت و دشمنى گردد ، و مانند دشنام تأثير سوء بگذارد و موجب جرئت و جسارت افراد نادان بر انسان گردد .
از مطالعهء اين تعبيرات به خوبى مىتوان دريافت كه راه جمع ميان گروه اول از روايات كه تشويق به مزاح مىكند و گروه دوم كه از آن به شدت نهى مىكند چيست ؟
توضيح اين كه : مزاح امرى است بسيار پيچيده ، و گاه شوخىها از جدىها جدىتر است ، و به تعبير ديگر ، مزاح بسيار ظريف و شكننده است ، و اگر از حساب و كتاب خارج شود ، آثار آن بسيار ويرانگر و مخرّب است .
اگر مزاح در حد اعتدال و صرفاً براى ادخال سرور و شادمانى در قلب مؤمن و رفع خستگىها و اندوهها باشد ، و تمام جهات شرعى در آن رعايت گردد به يقين
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، صفحه 665 ، حديث 16 .
( 2 ) . همان ، صفحه 664 ، حديث 9 .
( 3 ) . همان ، صفحه 664 ، حديث 12 .
( 4 ) . همان ، صفحه 665 ، حديث 18 .