الْمَصائِبِ سُوءِ الْخُلْقِ ؛ شديدترين مصيبتها سوء خلق است » . « 1 »
چه مصيبتى از آن بالاتر كه انسان را در جامعه منزوى مىكند و تمام پيوندها را ميان او و خلق و خالق قطع مىنمايد .
4 - و نيز از همان حضرت مىخوانيم كه فرمود : « لا وَحْشَةَ اوْحَشُ مِنْ سُوءِ الْخُلْقِ ؛ وحشتى بدتر از سوء خلق نيست » . « 2 »
دليل آن روشن است ، زيرا انسان را در تنهايى عجيبى فرو مىبرد .
5 - به همين دليل در حديث ديگرى مىفرمايد : « لا عَيْشَ لِسَيِّى الْخُلْقِ ؛ انسان بد اخلاق زندگى ندارد » . « 3 » چرا كه هم خودش در زحمت است و هم اطرافيان و معاشرين او در عذابند .
6 - شبيه اين تعبير اما با يك تفاوت روشن در يك حديث ديگرى از آن حضرت آمده است : « لاسُوْدَدَ لِسَيِّى الْخُلْقِ ؛ انسان بد اخلاق در جامعه ، بزرگى و آقايى پيدا نمىكند » . « 4 »
دليل آن هم روشن است زيرا نخستين شرط بزرگى و آقايى جاذبهء اخلاقى و مهر و محبت و ادب است ، و آن كس كه اين سرمايه را ندارد ، به آن نخواهد رسيد .
7 - و نيز از همان حضرت حديث گوياى ديگرى در اين زمينه آمده است ، مىفرمايد : « الْمُؤْمِنُ لَيِّنُ الْاريكة ، سَهْلُ الْخَلِيْقَةِ ، الْكافِرُ شَرَسُ الْخَلِيْقَةِ سَيِّىُ الطَّرِيْقَةِ ؛ مؤمن نرم و انعطافپذير و خوش خلق است ، و كافر بد اخلاق و بد روش است » . « 5 »
و به اين ترتيب حسن خلق ، يكى از نشانههاى ايمان ، و سوء خلق يكى از نشانههاى كفر مىباشد .
درمان سوء خلق
آنچه كه در بالا آمد و روايات فراوان ديگرى كه براى پرهيز از طولانى شدن سخن ، از ذكر آنها خوددارى شد ، به روشنى گواهى مىدهد كه سوء خلق يكى از
هامش
( 1 ) . عيون اخبار الرضا ، جلد 2 ، صفحه 37 ، به نقل از پرورش روح ، جلد 1 ، صفحه 83 .
( 2 ) . شرح غرر ، جلد 6 ، صفحه 400 .
( 3 ) . همان ، صفحه 359 .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . همان ، جلد 1 ، صفحه 364 ، حديث 1381 .