بدترين و مزاحمترين صفات است كه آثار مرگبارى در زندگى انسان و اطرافيان او دارد ، و افق زندگانى را تيره و تار و شهد حيات را در كام انسان مبدّل به شرنگ مىكند .
بنابراين كسانى كه گرفتار اين رذيله اخلاقى هستند بايد هر چه زودتر براى درمان خود بكوشند ، و از طرقى كه علما و بزرگان اخلاق گفتهاند بهره گيرند ، از جمله اين كه : مبتلايان به اين صفت رذيله بايد همه روزه در عواقب شوم آن بينديشند و روايات بالا و سخنان بزرگان را مكرر در مكرر مرور كنند و آثار شوم آن را در زندگى مبتلايان به آن مشاهده نمايند كه چگونه مردم از آنها متنفّر مىشوند ، و در زندگى در برابر حوادث سخت تنها مىمانند ، و در مجموع راندهء درگاه خدا و خلق خواهند شد .
اين نكته نيز حائز اهميت است كه براى ريشه كن كردن صفات زشت اخلاقى بايد از تمرين و رياضت استفاده كرد ، و در اين طريق پافشارى نمود ، خوش خلقى را - هرچند تصنّعى باشد پيشهء خود ساخت ، تا اين امر به صورت عادت و ملكه در آيد ، و همين كه عوامل سوء خلق پيش مىآيد ، انسان خودش را از آن دور كند و به امورى ديگرى مشغول سازد ، به نماز و عبادت و زيارت برخيزد ، يا خود را سرگرم ورزش و سرگرمىهاى سالم ديگر نمايد .
و نيز همه روز به خود تلقين كند كه من بد اخلاق نيستم و داراى حسن خلقم ، اين تلقين تدريجاً اثر مىگذارد ، و جوانههاى حسن خلق بر شاخسار وجودش نمايان مىشود ، و آثار سوء خلق برچيده خواهد شد .
گاه مىشود كه سوء خلق ، بر اثر گرسنگى ، تشنگى و يا بيمارىهاى جسمانى پيدا مىشود در اين گونه موارد بايد به درمان ريشههاى آن پرداخت ، و از تماس زياد با مردم خوددارى كرد .
و گاه مىشود كه اين رذيلهء اخلاقى از دوستان و رفيقان بد خلق به انسان منتقل مىشود بايد با اين گونه افراد قطع رابطه نمود ، و با كسانى رابطه برقرار كرد كه داراى فضيلت حسن اخلاقند .
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 166
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٦