بِامْوالِكُمُ وَلكِنْ يَسَعُهُمْ مِنْكُمْ بَسْطُ الْوَجْهَ وَ حُسْنُ الْخُلْقِ ؛ شما نمىتوانيد همهء مردم را با اموال خود راضى كنيد ، ولى خوش رويى و حسن خلق از سوى شما همه را شامل مىشود و خشنود مىسازد » . « 1 »
در حديثى از امام باقر عليه السلام در تفسير اين آيه آمده است كه فرموده : « قوُلوُا لِلْناسِ احْسَنَ ما تُحِبُّونَ انْ يُقالَ لَكُمْ ؛ به مردم بهترين سخنانى بگوئيد كه دوست داريد به شما گفته شود » . « 2 »
درست است كه مخاطبين اين آيه بنى اسرائيل هستند ، ولى هدف قرآن از ذكر آن بيان يك اصل كلّى براى همه است .
* * * پنجمين آيه نشان مىدهد كه مسألهء خوشرويى و برخورد خوب با افراد حتى دشمنان را نيز شامل مىشود ، مخصوصاً در مقام دعوت آنها به سوى حق ، از همين رو هنگامى كه موسى عليه السلام مأمور شد پيام الهى را به فرعون طغيانگر كه بنى اسرائيل را به بردگى كشيده بود برساند ، با اين خطاب مخاطب شد : « تو و برادرت هارون به سوى فرعون برويد كه طغيان كرده است ، اما به نرمى با او سخن بگوييد شايد متذكّر شود يا ( از خدا ) بترسد » ( اذْهَبا الى فِرْعَوْنَ انَّهُ طَغى - فَقُولا لَهُ قَوُلًا لَيّناً - لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ اوْ يَخْشى ) .
اين تعبير نشان مىدهد كه اگر امر به معروف و نهى از منكر و دعوت به سوى حق با نرمش و برخورد محبتآميز همراه باشد ، اميد اين مىرود كه حتى در سنگدلترين افراد اثر بگذارد .
در اين كه ميان « يَتَذَكَّرُ اوْ يَخْشى » چه تفاوتى است ؟ مىتوان گفت منظور اين است كه اگر شما با سخنان نرم و ملايم با او روبرو شويد و در عين حال مطالب لازم را با صراحت و قاطعيت بيان كنيد احتمال اين است كه دلائل منطقى را پذيرا شود ،
هامش
( 1 ) . كنز العمال ، جلد 3 ، صفحه 6 ، حديث 5158 . شبيه اين مضمون در منابع شيعى نيز نقل شده است .
( 2 ) . تفسير برهان ذيل آيه مورد بحث .