« تُصَعِّر »
از مادهء
« صَعَر »
( بر وزن خطر ) در اصل نوعى بيمارى است كه به شتر دست مىدهد و گردن خود را كج مىكند ، سپس به هر گونه روى گردانى اطلاق شده است ، اين تعبير ممكن است بيانگر اين معنى باشد كه بدخلقى يك نوع بيمارى و شبيه كارهاى حيوانى است . و جالب اين كه نهى از اين كار تنها در مورد مؤمنان نيست بلكه در مورد همهء انسانها است ، مىفرمايد : « وَلا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ » و به هر حال قرار گرفتن اين صفت رذيله در كنار تكبر و افراط كارى در راه رفتن و صدا نشان مىدهد كه همه از صفات رذيلهاى است كه باعث تنفّر مردم مىشود .
در روايتى از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه در تفسير جملهء « وَلا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ » فرمود : مفهومش آن است كه صورتت را از مردم بر مگردان و از كسى كه با تو سخن مىگويد به عنوان توهين و استخفاف صورت بر متاب . « 1 »
* * * در چهارمين آيهء مورد بحث خداوند بنى اسرائيل را را به عنوان اخذ يك پيمان الهى مخاطب ساخته و بعد از تأكيد بر توحيد خالص و احسان به پدر و مادر و خويشاوندان و يتيمان و مسكينان مىفرمايد : به مردم نيك بگوييد ، و نماز را بر پا داريد و زكات را بدهيد ( وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً وَ اقيمُوا الصَّلوةَ وَ آتُو الزَّكوة ) قرار گرفتن جمله « قُولُوا لِلناس حُسْناً » در ميان پيمانهاى مربوط به توحيد و نيكوكارى و بر پا داشتن نماز و دادن زكات ، بيانگر اهميّت حسن برخورد ، نسبت به مردم است ، و به اين ترتيب خوش خويى و برخورد خوب با تودهء مردم در رديف مهمترين و اساسىترين دستورات اسلام قرار دارد .
در واقع چون مال انسان محدود است و نمىتواند همهء دوستان و نيازمندان را با آن بىنياز كند ، دستور به بذل حسن خلق داده ، همان سرمايهاى كه فناناپذير است ، همان گونه كه در حديث معروف از پيامبر صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « انَّكُمْ لا تَسَعُونَ الناسَ
هامش
( 1 ) . نور الثقلين ، جلد 4 ، صفحه 207 .