3 - غناى درون !
اين نكته قابل توجّه است كه حريص غنا و بى نيازى را در برون مىجويد در حالى كه ريشهء غنا را بايد در درون جان پيدا كرد ، از يكى از دانشمندان سؤال شد حقيقت غنا و بى نيازى چيست ؟ در پاسخ گفت : اين است كه آرزوهايت كوتاه باشد و به آنچه خدا به تو داده است راضى شوى .
در حديث بسيار پر معنايى كه هم از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده و هم از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم : « خَيْرُ الْغِنىَ غِنَى النَّفْسِ ؛ بهترين بى نيازى ، بى نيازى روح انسان است » . « 1 »
در تعبير ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « الْغِنَى فِى الْقَلْبِ ، وَ الْفَقْرُ فِى الْقَلْبِ ؛ غنا و بى نيازى در درون جان انسان است ، فقر و نياز نيز در درون جان اوست » . « 2 »
آرى اگر روح به خاطر حرص گرسنه باشد ، تمام دنيا را به انسان بدهند باز فقير است و اگر روح بى نياز و سيراب گردد ، تمام جهان را از او بگيرند بىنياز است .
* * *
4 - حرص مذموم و ممدوح
واژهء « حرص » معمولًا بار منفى دارد و هرگاه اطلاق مىشود از آن حرص بر مال ، ثروت ، مقام و ساير شهوات مادّى به ذهن مىرسد ، اين به خاطر آن است كه غالباً اين واژه در اين گونه موارد به كار مىرود كه عموماً مذموم و نكوهيده است .
ولى گاه اين واژه در مواردى به كار مىرود كه شايستهء ستايش است ، نه تنها جزء اخلاق رذيله نيست بلكه فضيلتى محسوب مىشود و آن در جايى است كه اين صفت در مورد علاقهء شديد به كارهاى خير به كار رود .
قرآن مجيد يكى از فضايل پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را « حرص بر هدايت مردم و نجات آنها از
هامش
( 1 ) - امالى صدوق ، صفحهء 394 ؛ غرر الحكم ، حديث 4949 .
( 2 ) - بحار الانوار ، جلد 69 ، صفحهء 68 .