« ضَادُّوا الْكِبْرَ بِالتَّواضُعِ ؛ به وسيلهء تواضع با تكبّر كه ضدّ آن است مقابله كنيد » . « 1 »
با اين اشاره به قرآن باز مىگرديم و آيات مربوط به مسئلهء تواضع را گلچين كرده ، مورد بررسى قرار مىدهيم ( هر چند آياتى كه به كنايه يا به ملازمه به آن اشاره مىكند بيش از اينها است ) .
1 - يَا ايُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ اذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ اعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ . . . ( سورهء مائده ، آيهء 54 )
2 - وَ عِبَادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْارْضِ هَوْناً وَ اذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَاماً ( سورهء فرقان ، آيهء 63 )
3 - وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ( سورهء شعراء ، آيهء 215 )
ترجمه
1 - اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! هر كس از شما ، از آيين خود بازگردد ( به خدا زيانى نمىرساند ؛ ) خداوند به زودى جمعيّتى را مىآورد كه آنها را دوست دارد و آنان ( نيز ) او را دوست دارند ؛ در برابر مؤمنان متواضع ، در برابر كافران سرسخت و نيرومندند .
2 - بندگان ( خاصّ خداوند ) رحمان ، كسانى هستند كه با آرامش و بى تكبّر بر زمين راه مىروند ؛ و هنگامى كه جاهلان آنها را مخاطب سازند ( و سخنان نابخردانه گويند ) ، به آنها سلام مىگويند ( و با بى اعتنايى و بزرگوارى مىگذرند ) .
3 - ( اى پيامبر ) بال و پر خود را براى مؤمنانى كه از تو پيروى مىكنند بگستر ( و نسبت به آنها تواضع و مهربانى كن ) .
تفسير و جمعبندى
در نخستين آيهء مورد بحث سخن از گروهى از مؤمنان به ميان آمده كه مشمول فضل
هامش
( 1 ) - تصنيف غرر الحكم ، حديث 5148 ، صفحهء 249 ، و شرح غرر الحكم ، صفحهء 232 ، شمارهء 5920 .