بىشك آثار شكيبايى در آنان ظاهر مىشود .
اين بحث را با دعايى از امام سجاد عليه السلام پايان مىدهيم : « اللَّهُمَّ اجْعَلْ اوَّلَ يَوْمى هَذَا صَلاحاً وَ اوسَطَهُ فَلاحاً وَ آخِرَهُ نَجاحاً اعُوذُ بِكَ مِنْ يَومٍاوَّلُهُ فَزَعُ وَ اوسَطَهُ جَزَعٌ وَ آخِرُهُ وَجَعٌ ؛ پروردگارا ! آغاز روز مرا صالح و سعادت و وسط آن را رستگارى و پايانش را پيروزى قرار ده . پناه به تو مىبرم از روزى كه آغازش بى تابى و وسط آن ناله و فرياد و پايانش درد و رنج باشد » .
از اين تعبير استفاده مىشود كه جزع و فزع انسان را به درد و رنج مىكشاند و نه تنها از درد انسان نمىكاهد ، بلكه دردش را افزايش مىدهد .
* * *
فرق جزع و احساسات معقول
قلب انسان كانون عواطف و احساسات است . هر گاه عزيزى را از دست دهد ، ناراحت گشته و اشكهايش جارى مىشود ؛ اما نبايد هرگز اين گونه اظهار تأثّر را با جزع و بىتابى و بىصبرى اشتباه كرد ؛ زيرا قلب انسان در برابر حوادث ناگوار عكسالعمل نشان داده و چشم انسان نيز كه دريچهء قلب است ، ممكن است از تأثيرات قلب متأثّر گردد .
بنابراين گريه و سوگوارى براى از دست دادن عزيزان يك امر طبيعى و انسانى است .
مهم آن است كه انسان در مصيبت ، سخنى كه حاكى از ناشكرى و شكايت باشد ، بر زبان نراند و حرفهايى كه دور از شأن يك بندهء مطيع پروردگار است ، نگويد ؛ خودزنى ننموده و گريبان ندرد . در اين رابطه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىفرمايند : « لَيسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الخُدُودَ وَ شَقَّ الجُيُوبَ وَ دَعا بِدَعْوَىَ الجَاهِليَّةِ ؛ كسى كه لطمه به صورت زند و يا گريبان چاك كند ، يا ( به هنگام مصيبت ) سخنانى همانند مردم جاهليت بر زبان راند ، از ما نيست » . « 1 »
در حالت پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است : هنگامى كه ابراهيم عليه السلام فرزند حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله ، بدرود حيات گفت ، پيامبر صلى الله عليه و آله گريه كرد ، به گونهاى كه سيلاب اشك بر
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، جلد 85 ، صفحهء 93 .