20
صبر و شكيبايى
اشاره
زندگى انسان در دنيا ، آميخته با مشكلات عجيبى است كه اگر در مقابل آن بايستد و شكيبايى و مقاومت به خرج دهد ، به يقين پيروز خواهد شد و اگر ناشكيبايى كند و در برابر حوادث زانو زند ، هيچ گاه به مقصد نخواهد رسيد .
منظور از « صبر » همان استقامت در برابر مشكلات و حوادث گوناگون است كه نقطه مقابل آن « جزع » ، بىتابى ، از دست دادن مقاومت و تسليم شدن در برابر مشكلات است .
علاوه بر زندگى مادى ، در زندگى معنوى نيز اين مسئله وجود دارد . اگر انسان در برابر نفس سركش و هوا و هوسها و زرق و برق دنيا و جاذبههاى گناه ايستادگى نكند و در طريق « معرفة اللّه » و اطاعت فرمان او با مشكلات نجنگد ، هرگز به جايى نمىرسد .
از اين رو ، علماى علم اخلاق ، صبر را به سه دسته تقسيم مىكنند :
1 - صبر بر اطاعت ؛ يعنى شكيبايى در برابر مشكلاتى كه در راه اطاعت وجود دارد .
2 - صبر بر معصيت ؛ يعنى ايستادگى در برابر انگيزههاى نيرومند و محرك گناه .
3 - صبر بر مصيبت ؛ يعنى پايدارى در برابر حوادث تلخ و ناگوار و عدم برخورد انفعالى و ترك جزع و فزع .