وحشت مىكند . . . و اين وحشت ناشى از جبن ، مانع پيشرفت كارها مىشود . در اينجا امام عليه السلام تشويق به دور ساختن ترس از خود مىكند چرا كه در بسيارى از اوقات تحمّل ترس ناشى از ترديد و دو دلى ، سختتر از افتادن در آن امر خوفناك است » .
سپس مىافزايد : « مكتشفان و محقّقان جهان با عمل به اين دستور به افتخارات بزرگى نايل شدند ، آنها درون جنگلها و صحراهاى آفريقا و بيابانهاى پراكنده وارد شدند و به سير درياها پرداختند ، و به درون جزاير دور دست نفوذ كردند ، و از اين طريق هم ثروت فراوانى به دست آوردند و هم شهرت جهانى به علاوه به علم و دانش بشرى خدمات قابل ملاحظهاى كردند » . و به گفتهء شاعر :
چو ترسى ز امرى بينداز خويش * در آن و بپيراى تشويش خويش
دو دل بودن و خود نگهداشتن * بسى سختتر مىكند قلب ريش « 1 »
آرى اين يك واقعيّت است كه ترديدها و دو دلىها و ترس از عواقب خطرناك يك كار غالباً بيش از خود آن انسان را رنج مىدهد .
در زبان عرب ضربالمثلهاى جالبى در اين زمينه ديده مىشود از جمله :
« امُّ الْمَقْتُولِ تَنَامُ و امُّ المُهَدَّدِ لَاتَنَامُ ؛ مادر مقتول به خواب مىرود ، ولى مادر كسى كه تهديد به مرگ شده به خواب نمىرود » !
و نيز گفتهاند : « كُلُّ امْرٍ مِنْ خَيْرٍ اوْ شَرٍّ فَسِمَاعُهُ اعْظَمُ مِنْ عَيَانِهِ ؛ هر كار خير و شرّى شنيدنش از ديدنش بزرگتر است » . « 2 »
يكى ديگر از طرق درمان جبن و ترس ، پاك بودن و پاك زيستن است ؛ زيرا افراد آلوده غالباً از نتيجهء اعمال خود بيمناكند و از آنجا كه اعمال آنها روزى آفتابى و برملا مىشود در هراسند ، به همين دليل در حديث معروف علوى آمده است : « مَا اشْجَعُ الْبرئ وَ اجْبَنَ الْمُريِبُ ؛ چه شجاع است انسان پاكدامن و چه ترسوست انسان مسئلهدار » ! « 3 »
در حديث ديگرى از همان حضرت مىخوانيم : « لَوْ تَمَيَّزَتِ الْاشْيَاءُ لَكَانَ الصِّدْقُ مَعَ
هامش
( 1 ) منهاج البراعه ، جلد 21 ، صفحهء 252 .
( 2 ) شرح نهج البلاغه ، جلد 18 ، صفحهء 177 .
( 3 ) غرر الحكم ، حديث 9626 .