الشَّجَاعَةِ وَ كَانَ الْجُبْنُ مَعَ الْكِذْبِ ؛ اگر اشيا از هم جدا شوند ( و گروهبندى گردند ) صدق و راستى همراه شجاعت خواهد بود و ترس همراه دروغ » ! « 1 »
* * *
5 - آثار شجاعت در زندگى انسانها
نقطهء مقابل صفت رذيلهء جبن و ترس همان شجاعت و دليرى است كه بحثهاى مربوط به آن در لابهلاى مباحث جبن و ترس آمد و هر يك از اين دو به قرينهء مقابله در غالب بحثها روشن مىشود ، شناخت مفهوم جبن و ترس بدون شناخت مفهوم شجاعت مشكل است ، همان گونه كه شناخت مفهوم شجاعت بدون شناخت جبن و ترس دشوار مىباشد .
با اين حال براى تكميل بحثهاى گذشته لازم به نظر مىرسد كه توضيحات بيشترى دربارهء شجاعت و آثار و پيامدهاى آن به ويژه از ديدگاه اخبار و احاديث اسلامى داشته باشيم .
1 - در فرمان مالك اشتر كه « جامعترين فرمان الهى سياسى » براى كشوردارى است در موارد متعدّدى به اين مسئله اشاره فرموده است . در يك جا به مالك هشدار مىدهد كه افراد ترسو و حريص را جزء مشاوران خود قرار ندهد .
در جاى ديگر در مورد فرماندهان بزرگ لشكر ( يا همهء معاونان و كارگزاران ) مىفرمايد : « ثُمَّ الْصَقْ بِذَوِى الْمُرُوآتِ وَ الْاحْسَابِ وَ اهْلِ الْبُيُوتَاتِ الصَّالِحَةِ وَ السَّوَابِقِ الْحَسَنَةِ ثُمّ اهْلِ النَّجْدَةِ وَ الشَّجَاعَةِ وَالسَّخاء وَ السَمَاحَةِ ، فَانَّهُمْ جِمَاعٌ مِنَ الْكَرَمِ وَ شُعَبٌ مِنَ الْعُرْفِ ؛ رابطهء خود را با افراد با شخصيّت و اصيل و خاندانهاى صالح و خوش سابقه برقرار ساز ، سپس با افراد شجاع و با شهامت و سخاوتمند و بزرگوار همكارى داشته باش ، چرا كه آنها كانون بزرگوارى و مركز نيكى هستند » ! « 2 »
در اينجا امام عليه السلام مسئلهء شجاعت و شهامت را از اصول اساسى صفات برجستهء انسانى
هامش
( 1 ) - شرح فارسى غرر الحكم ، جلد 7 ، صفحهء 172 .
( 2 ) - نهج البلاغه ، نامهء 53 .