او كسى است كه بر شما درود و رحمت مىفرستد ، و فرشتگان او ( نيز براى شما تقاضاى رحمت مىكنند ) ، تا شما را از ظلمات ( جهل و شرك و گناه ) به سوى نور ( ايمان و علم تقوا ) رهنمون گردد ، او نسبت به مؤمنان همواره مهربان بوده است .
9 - شيطان مىخواهد به وسيلهء شراب و قمار در ميان شما عداوت و كينه ايجاد كند و شما را از ياد خدا و از نماز باز دارد !
10 - مردانى ( آنها كسانى هستند ) كه هيچ تجارت و معاملهاى آنان را از ياد خدا و برپا داشتن نماز و اداى زكات غافل نمى كند !
تفسير و جمعبندى
در نخستين آيه ، سخن از تأثير ياد خدا در آرامش دلها است ؛ آرامشى كه مىتواند انسان را از لغزشها برهاند و به فضائل اخلاقى بيارايد ؛ مىفرمايد : آنها ( هدايت يافتگان ) كسانى هستند كه ايمان آوردهاند و دلهايشان به ذكر خدا مطمئن و آرام است . » ( الَّذينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ )
سپس همين معنى را به صورت يك قاعدهء كلّى بيان كرده ، مىافزايد : « آگاه باشيد ، تنها با ياد خدا دلها آرامش مىيابد ! » ( الا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ )
اين آرامش فوق العاده به خاطر آن است كه نگرانيها گاه به خاطر آيندهء تاريك و مبهمى است كه در پيش دارد ؛ مثلًا ، از احتمال زوال نعمتها يا گرفتارى در چنگال بيمارى و درماندگى و ناتوانى و مانند آن ناشى مىشود ، و گاه گذشتهء تاريك زندگى ، فكر او را به خود مشغول مىدارد ، و نيز دنياپرستى و دلباختگى نسبت به دنيا ، سوء ظنها و توهّمها و ترس و وحشت از مرگ ، هر يك از اينها مىتواند عاملى براى نگرانى و سلب آرامش انسان شود .
بخل و حسد و حرص و طمع و مانند آنها نيز از عوامل نگرانى انسان است .
ياد خدا ، همان خداوندى كه جواد و كريم و رحمان و رحيم و خالق و رازق و بخشنده و بنده نواز است - خداوندى كه حلّ هر مشكلى در بربر قدرتش آسان ، و هر امر پيچيدهاى در برابر ارادهاش ساده است .
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 349
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٤٩