امور نيست ، و ممكن است همه در مفهوم جامع آيه جمع باشد .
بديهى است هنگامى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ياد خدا باشد و از ياد او نيرو و توان بگيرد ، در ابلاغ رسالت و اطاعت فرمان او نيز قوىتر و كوشاتر خواهد بود .
* * * در پنجمين آيه ، بعضى از آثار ترك ذكر خدا بيان شده است ؛ مىفرمايد : « و هركس از ياد من روى گردان شود ، زندگى تنگ و سختى خواهد داشت و روز قيامت او را نابينا محشور مىكنيم ! » ( وَ مَنْ اعْرَضَ عَنْ ذِكْرى فَانَّ لَهُ مَعيشَةً ضَنْكا وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ اعْمى )
عذاب دنيوى آنها ، تنگى معيشت ، و عذاب اخروى آنها ، نابينا بودن در محشر است !
گاه تنگى معيشت به خاطر اين است كه انسان در آمد كمى دارد ، و گاه به خاطر آن است كه با داشتن درآمد هنگفت ، به خاطر بخل و حرص و آز و طمع ، صحنهء زندگى بر او تنگ مىشود ؛ مايل نيست درِ خانهاش باز باشد و ديگران از زندگانى او استفاده كنند ، و حاضر نيست محرومان را در زندگى خود شريك سازد ؛ و به فرمودهء على عليه السلام :
« ثروتمندان بخيل همچون فقيران زندگى مىكنند و همانند اغنيا و ثروتمندان حساب پس مىدهند » ( يَعيْشُ فِى الدُّنْيا عَيْشَ الْفُقَراءِ وَ يُحاسَبُ فِى الْآخِرَةِ حِسابَ الْأَغْنِياءِ ) « 1 »
غالب ثروتمندان از خدا بى خبر حريصند و اين حرص و آز هميشه آنها را در التهاب و نگرانى و ناراحتى نگه مىدارد ، به گونهاى كه از اموال سرشار خود ، بهرهء كافى توأم با آرامش نمىبرند .
امّا چرا در قيامت نابينا محشور مىشود ؟ ممكن است به اين دليل باشد كه حوادث آن جهان هماهنگى كاملى با حوادث اين جهان دارد ؛ غافلان از ذكر خدا چشمهاى خود را بر حقايق اين جهان بسته ، و آيات حق را كه از در و ديوار اين جهان نمايان است ناديده گرفتهاند ؛ به همين ، دليل در قيامت نابينا وارد عرصهء محشر مىشوند .
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 69 ، صفحهء 119 .