مىدانيم زكات در اسلام يكى از عبادات مهم محسوب مىشود ؛ مىفرمايد : از اموال آنها صدقهاى ( به عنوان زكات ) بگير تا به وسيلهء آن ، آنها را پاك سازى و پرورش دهى ( خُذْ مِنْ امْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها )
تعبير « تزكّيهم بها » دليل روشنى بر اين حقيقت است كه تطهير و تزكيهء نفس به وسيلهء زكات حاصل مىشود ، چرا كه زكات ، رذائلى همچون بخل و دنياپرستى و حرص و آز را از روح ، زائل مىكند ، و نهال نوعدوستى و سخاوت و حمايت از مستضعفان را در سرزمين دل پرورش مىدهد .
رواياتى كه در ذيل اين آيه نقل شده است نيز اين حقيقت را روشنتر مىكند :
در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « ما تَصَدَّقَ احَدُكُمْ بِصَدَقِةٍ مِنْ طَيِّبٍ - وَ لا يَقْبَلُ اللَّهُ الَّا الطَّيِّبَ - الَّا اخَذَهَا الرَّحْمانُ بِيَمينِهِ وَ انْ كانَتْ تَمْرَةً فَتَربُو مِنْ كَفِّ الرَّحْمانِ فِى الرَّحْمانِ حَتَّى تَكُونَ اعْظَمُ مِنَ الْجَبَلِ ؛ هيچ كس از شما صدقهاى از مال حلال نمىپردازد - و البتّه خداوند جز حلال قبول نمىكند - مگر اين كه خداوند آن را با دست خود مىگيرد ، حتّى اگر يك دانه خرما باشد ، سپس در دست خدا نمو مىكند تا بزرگتر از كوه شود ! » « 1 »
اين حديث كه تشبيه و كنايهء پرمعنايى در بردارد اهمّيّت فوقالعادهء اين عبادت بزرگ ، و ارتباط مستقيم آن را با خدا و مسائل معنوى روشن مىسازد .
* * * در ششمين آيه ، به يكى ديگر از عبادات مهم و معروف ، يعنى ذكر خدا اشاره شده و از تأثير عميق آن در آرامش دلها ، سخن مىگويد ؛ مىفرمايد : آنان كسانى هستند كه ايمان آوردهاند ، و دلهايشان به ياد خدا مطمئن ( و آرام ) است ، آگاه باشيد با ياد خدا دلها آرامش مىپذيرد ! ( الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ الا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ )
آرامش دل هميشه توأم با توكّل بر خدا ، و عدم وابستگى به مادّيات و عشق به زرق و برق دنيا و آز و طمع و بخل و حسد است . چرا كه اگر اين صفات رذيله در دل باشد ، آرامشى در آن نخواهد بود . بنابراين ، ياد خدا مىتواند اثر عميقى در دور ساختن
هامش
( 1 ) . صحيح مسلم ، جلد 2 ، صفحهء 702 ( طبع بيروت ) .